Pjesa e katërt
Memorie.al / Shqipëria ishte zhytur në borxhe dhe metoda e “kleringut” që përdorej asokohe mes vendeve socialiste, nuk mjaftonte për të nxjerrë një vend nga kriza. Shqipëria nuk prodhonte asgjë për të shkëmbyer. Do të ishte vetë Enver Hoxha, që, në kundërshtim me çdo slogan socialist, kishte firmosur një kontratë të dyshimtë me një tregtar hebre, që konsistonte në hapjen e një korridori për kontrabandën e cigareve. Të gjitha prapaskenat e kësaj marrëveshjeje, si u krijua, si funksionoi “Albtrans”, ndërmarrja tregtare në varësi të Ministrisë së Punëve të Brendshme, na i rrëfen ish-drejtori i saj, në vitet ’80, Lorenc Nenshati, në librin “Albtrans, Top Secret”.
Ministria e Jashtme kurrë nuk e ka pasur personalitetin që i përkiste të kishte, si ministria e parë në çdo qeveri kudo në botë. Gjatë gjithë periudhës së sistemit komunist, Ministria e Jashtme ka luajtur një rol të dorës së dytë, pasi e eklipsonte Ministria e Punëve të Brendshme.
Për sa i përket personelit, në ambasadat kryesore të Europës, në Romë, Paris, Vjenë, Athinë, Beograd, Sofje, Bukuresht, Pragë, Stamboll (konsullata) dominonin diplomatët e dyfishtë, si në sasi edhe në cilësinë e punës. Në Nju Jork ndryshonte puna. Misioni kishte nevojë për diplomatë me ngarkesë të plotë, për të ndjekur punimet e përditshme të OKB-së dhe proporcioni ndryshonte.
Në Itali, në vitin 1975 personeli përbëhej nga ambasadori dhe tre diplomatë me detyra të dyfishta dhe së bashku me mua u bëmë katër. Një vit më parë ishte transferuar këshilltari i ambasadës dhe u zëvendësua pas dy vitesh me një tjetër të pastudiuar mirë, i cili u transferua pas një vit qëndrimi.
Po në Romë, atëherë u caktua një sekretar i tretë, diplomat nga ana e MPJ-së, por nuk kaloi shumë kohë edhe ky u kthye nga kishte ardhur, me motivin se nuk ishte i përshtatshëm apo i pa studiuar mirë.
Këto raste e të tjera tregojnë për nënvleftësim në zgjedhje të kuadrit diplomat të MPJ-së. Jo shumë vite përpara se unë të hyja në diplomaci, personeli me detyra të dyfishta mbulonte punët e personelit teknik: si shoferë, kafazë etj.
Shumë pak shkonin të emëruar diplomatë. Këto raste bënin fjalë vetëm për shefat e grupit të personelit me detyra të dyfishta (rezidentë), persona me merita lufte apo me “shpatulla të ngrohta”. As MPB-ja nuk interesohej në këtë drejtim.
Mbase, drejtorët e kuadrit atëherë nuk e dinin mirë as vetë se çfarë nënkuptonte qenia i emëruar diplomat dhe niveli i gradës diplomatike për personalitetin e një diplomati jashtë shtetit.
Jo nga diferenca e rrogave që ishin aq të vogla dhe të papërfillshme, por nuk e kishin bërë akoma metodë pune diskutimin me Ministrinë e Punëve të Jashtme për problemet e emërimeve si diplomatë dhe të nivelit të gradave diplomatike të punonjësve me detyra të dyfishta, që të kishin mundësi për të bërë jetë diplomatike më intensive.
Pasi dikasteri i mbrojtjes u privua nga detyrat direkt të dyfishta në ambasada, MPJ-ja filloi të aktivizojë më shumë diplomatë të rangjeve të ulëta, sepse mbetën mjaft vende vakante.
Kur problemi i caktimit si diplomat të personelit me detyra të dyfishta dukej se u zgjidh, pra që të gjithë emëroheshin diplomatë, ende vazhdonte diskriminimi me grada të ulëta. Çfarë jete diplomatike mund të bëhej me gradën Atashe? Unë dhe një shok tjetër, i cili u caktua në Athinë, morëm gradën më të ulët në rang.
Na vinte turp të kërkonim takim njohjeje me nivelin tonë në Trupin Diplomatik, sepse zakonisht grada që merrej me politikë, fillonte nga sekretar i dytë. Sa për t’u dukur, kur e kalova fazën e parë të misionit rreth gjashtë muaj, një vit, ishim të detyruar, mësuam marifete; bënim hile me kartëvizitat personale.
Në fillim mbuloja sektorin e kulturës dhe paraqitesha si “atashe kulturor”. Ky emërtim nënkuptonte se mund të kisha çdo gradë diplomatike, nga atashe deri në këshilltar. Fjala vjen “Atashe Kulture” apo “Atashe Shtypi” etj. Pas një viti u caktova në zyrën konsullore dhe kartëvizita u bë “Kryetar i Zyrës Konsullore”.
Pozita ndërroi nga atashe, në konsull. Kishim dëgjuar të tregonin se në vitin 1938 u bënë Lojërat Ballkanike në Athinë, ku morën pjesë edhe dy sportistë shkodranë me mbiemër Dizdari: njëri në vrapim 400 m. dhe tjetri në kërcim me shkop.
Vrapuesi doli i treti dhe u nderua me Medalje Bronzi. Kur e pyetën se sa vrapues kishte lënë prapa, ai u përgjigj: Ishim vetëm tre. Edhe unë isha kryetar zyre, pa asnjë vartës. Pas dy vitesh, MPJ-ja u kujtua dhe më gradoi sekretar të dytë, që ishte rang i kënaqshëm.
MPB-ja dominonte në të gjitha anët, në shumicën e personelit dhe në cilësinë e zgjedhjes. Përveç ambasadorit, që ishte i zgjedhuri i Komitetit Qendror, si volum e cilësi informacioni, bënin dhe diplomatët e dyfishtë.
Ata e kishin në profesion informacionin, dinin të zgjidhnin miqtë dhe dinin mirë t’i shfrytëzonin ata për informacion. Një plus tjetër i madh për ta, ishte sepse kishin në dispozicion edhe burime të tjera të fshehta, që ua hapnin diapazonin e informacionit.
Një rol tepër të rëndësishëm për evitimin e rolit primar të MPJ-së dhe nxjerrjen në pah të MPB-së dhe MM-së, lozte fakti se këto dy dikastere patën gjithnjë si ministra, ana formale që stimulonte personalitetin në shtetin komunist, me ofiqe të larta, anëtarë të Byrosë Politike.
Ndërkohë, në Ministrinë e Jashtme nuk e kam të sigurt, nëse ndonjëri prej tyre ka qenë anëtar i Komitetit Qendror. Prandaj, ministrat e Jashtëm karakterizoheshin vetëm nga maturia, duke pritur çdo gjë nga lart; fjala “nga lart” nënkuptonte vendin ku bënin pjesë edhe ministrat e Punëve të Brendshme e të Mbrojtjes.
Është fakt që shumë furtuna kaloi nga lart vendi ynë, por Ministria e Punëve të Jashtme nuk u prek ndjeshëm, përveç ministrit të Jashtëm, Nesti Nase, i cili kaloi një periudhë arresti dhe doli i pafajshëm. Kjo tregon se MPJ-ja ka qenë gjithnjë pasive, gjithnjë në pritje, nuk merrte iniciativa as ekonomike dhe as politike që të rrezikonte.
Për ironi të fatit, më pas, rreth viteve ‘90, kur Shtetet e Bashkuara të Amerikës e njohën Shqipërinë, ndodhi që fëmijëve të personelit teknik, të cilët kishin lindur në Amerikë, iu njoh e drejta e shtetësisë amerikane, ndërsa fëmijëve të atyre që punuan si diplomatë në mision, nuk iu njoh shtetësia. Ja që, pas çdo të keqeje, vjen gjithmonë një e mirë.
Ministria e Jashtme kurrë nuk e ka pasur personalitetin që i përkiste të kishte, si ministria e parë në çdo qeveri kudo në botë. Gjatë gjithë periudhës së sistemit komunist, Ministria e Jashtme ka luajtur një rol të dorës së dytë, pasi e eklipsonte Ministria e Punëve të Brendshme.
Për sa i përket personelit, në ambasadat kryesore të Europës, në Romë, Paris, Vjenë, Athinë, Beograd, Sofje, Bukuresht, Pragë, Stamboll (konsullata) dominonin diplomatët e dyfishtë, si në sasi edhe në cilësinë e punës. Në Nju Jork ndryshonte puna. Misioni kishte nevojë për diplomatë me ngarkesë të plotë, për të ndjekur punimet e përditshme të OKB-së dhe proporcioni ndryshonte./ Memorie.al
