Nga DASHNOR KALOÇI
Pjesa e dytë
Memorie.al / Edhe pse propagandohej me të madhe se; “ndryshe nga vendet kapitaliste, në Shqipërinë Socialiste shërbimi shëndetësor ishte falas për të gjithë shtetasit:, gjatë gjithë periudhës së regjimit komunist të Enver Hoxhës dhe pasardhësit të tij, Ramiz Alia, ai linte shumë për të dëshiruar. Madje në shumë aspekte, siç ishin aparaturat dhe pajisja e spitaleve e objekteve të tjera shëndetësore me ilaçe e medikamente të ndryshme bashkëkohore, ka qenë një problem që mbeti i pazgjidhur deri në shembjen e atij regjimi. Por një nga plagët më të mëdha të shëndetësisë së para viteve ‘90-të, thuhet se ka qenë ai i numrit të lartë të vdekjeve të fëmijëve të moshës nga 0 deri 1 vjeç, apo siç njihej ndryshe me termin e mjekësisë; “mortaliteti tek foshnjat”.
Veç të tjerash kjo gjë bëhet e ditur edhe nga disa dokumente arkivore të Ministrisë së Shëndetësisë së asaj kohe, ku ndodhet korrespodenca e saj me disa nga institucionet dhe organet më të larta partiake e shtetërore të asaj kohe, në të cilat bëhet e ditur se vetëm gjatë vitit 1971, në të gjitha rrethet e vendit, nga 72.771 lindje, u shënuan 7027 vdekje në fëmijët e moshës 0 deri në 1 vjeç.
Por ajo që tronditi Tiranën dhe alarmoi udhëheqjen e lartë partiake dhe shtetërore të asaj kohe, ishte vdekja e 27 foshnjave në Maternitetin e Tiranës (sot Materniteti “Nana Mbretëreshë) vetëm gjatë disa ditëve në fundin e shtatorit dhe fillimin e tetorit 1972, gjë e cila detyroi organet përkatëse të asaj kohe që ta mbyllnin fare Maternitetin e Tiranës. Po pse ndodhi një numër aq i lartë vdekjes në atë maternitet në atë kohë dhe cilat ishin arsyet që u mor vendimi për mbylljen e asaj Shtëpie Lindje? Çfarë thuhet në raport-informacionet e ministrit të Shëndetësisë së asaj kohe, Dr, Llambi Ziçishti, dërguar instancave më të larta të shtetit dhe cili ishte reagimi e përgjigjja e udhëheqjes së lartë të asaj kohe, duke filluar nga kryeministri Mehmet Shehu, sekretari i Komitetit Qendror të PPSH-së, Hysni Kapo, sekretari i parë i Komiteti të Partisë së Tiranës dhe anëtari i Byrosë Politike, Manush Myftiu, etj.?
Dokumentet e mëposhtme arkivore, që publikohen për herë të parë, sjellin një pasqyrë të detajuar mbi gjendjen alarmante të mortalitetit infantil në Shqipërinë e vitit 1971, si dhe përpjekjet e aparatit shtetëror për të vënë nën kontroll këtë fenomen tragjik. Përmes relacionit të Zv/Ministrit të Shëndetësisë, Dr. Kleo Miho, si dhe raporteve zyrtare të nënshkruara nga Dr. Bukurije Maçi pranë Drejtorisë së Nënës dhe Fëmijës, zbardhet tabloja e vërtetë e shërbimit mjekësor në rrethe dhe fshatra gjatë regjimit komunist.
Këto shkresa zyrtare të fillim-vitit 1972, nxjerrin në dritë jo vetëm shifrat e larta të vdekshmërisë së foshnjave, ku sëmundjet e rrugëve të frymëmarrjes si bronkopneumonia zinin deri në 60% të rasteve, por edhe prapambetjen e thellë infra-strukturore në zonat rurale. Dokumentet zbulojnë dështimin e planit për ndërtimin e shtëpive të lindjes e konsultoreve, mungesën e lejeve të lindjes dhe kontrolleve mjekësore për fëmijët 0-3 vjeç, si dhe kushtet skandaloze të ushqimit në çerdhet e fshatit, ku mungonin edhe artikujt më bazikë si buka e grurit dhe qumështi. Përmes një autokritike administrative, raportet godasin gjithashtu burokracinë e seksioneve lokale të shëndetësisë dhe pasqyrimin sipërfaqësor apo me formularë fiktive të të dhënave demografike nga rrethet. Lidhur me këtë etj., na njohin dokumentet në fjalë, të nxjerra nga Arkivi Qendror i Shtetit (fondi i ish-Komitetit Qendror të PPSH-së), të cilat publikohen për herë të parë dhe me faksimilet përkatëse nga Memorie.al
RAPORT – INFORMACION I MINISTRIT TË SHËNDETËSISË, DR. LLAMBI ZIÇISHTI, LIDHUR ME NGJARJEN E RËNDË TË VDEKJES SË 27 FOSHNJAVE NË MATERNITETIN E TIRANËS NË TETOR 1972
I N F O R M A C I O N
Në vijim të informacionit tonë të mëparshëm mbi infeksionin që qarkullon në Shtëpinë e Lindjes në Tiranë, gjendja është zhvilluar në këtë mënyrë:
Që nga data 17.X.1972, nuk ka patur të sëmurë nga kontingjenti i fëmijëve të lindur në repartin e izoluar nga kontaktet. Kjo tregon se sëmundja është nën kontroll. Numri i fëmijëve të sëmurë deri tani është 50. Këtu përmblidhen edhe ato që janë sëmurur në qytet, mbasi kanë dalë mirë nga spitali. Që të gjithë këto fëmijë kanë qenë në kontakt me sëmundjen.
Sëmundja ka një dekurs të rëndë. Ashtu sikurse del nga eksperienca botërore, mortaliteti është mbi 50%. Në maternitetin tonë kanë ndodhur deri tani 16 vdekje. Këtu përfshihen edhe fëmijë të lindur me peshë shumë të vogël, por që patën shenja të kësaj sëmundjeje. Fakti që me masat rigoroze anti-epidemike, në repartin e veçantë, që nga data 17.X.1972 nuk ka fëmijë të sëmurë dhe duke marrë parasysh të dhënat anatomopatologjike mund të konkludohet, por me rezervë, se nuk është fjala për një virozë, ç’ka do të ish më e rëndë përsa i përket përhapjes. Në këtë drejtim vazhdojnë kërkimet laboratorike.
Lidhur me këtë sëmundje, i gjithë personeli i maternitetit është vënë në kushte të veçanta steriliteti dhe profilaksie. Ekipi i pediatërve më të mirë është në mënyrë të rregullt pranë fëmijëve. Janë marrë gjithashtu masa për të reduktuar brenda mundësive numrin e grave që vijnë jashtë qytetit dhe që kanë mundësi të lindin në institucione të tjera. Deri tani nuk ka asnjë arsye për të mbyllur maternitetin. Mendimi i specialistëve është se sëmundja është dominuar që me masat e para. Shtimi i numrit të të sëmurëve është vetëm nga kontingjenti i kontakteve. Gjithashtu është siguruar edhe kontrolli dhe ndjekja në qytet e të gjithë fëmijëve të dalë nga materniteti.
Çdo ditë dalin rreth 20 fëmijë, por deri tani nuk është vërejtur edhe në qytet asnjë rast sëmundjeje tek fëmijët e lindur mbas datës 17.X.1972.
Tiranë, më 27.X.1972
M I N I S T R I
Llambi Ziçishti
LETRA E MITI BOZOS PËR HYSNI KAPON LIDHUR ME NGJARJEN E RËNDË NË MATERNITETIN E TIRANËS NË TETOR 1972
Shoku Hysni
Mendoj që ky informacion i Ministrisë së Shëndetësisë t’i dërgohet edhe shokut Manush, sepse, ma merr mëndja që në këtë çështje ka një frymë justifikimi. Në maternitet kemi organizatë partie që duhet ta analizojë më thellë gjendjen.
Miti Bozo
11. XI. 1972
LETRA ME PËRGJIGJEN E E HYSNI KAPOS PËR NGJARJEN E RËNDË NË MATERNITETIN E TIRANËS KU VDIQËN 27 FOSHNJE
Manushi është me dijeni të vetëm për fëmijën dhe shërbimet e tjera, por edhe përgjegjësinë që kanë kuadrot e shtëpisë të cilët nuk kanë respektuar rregullat dhe disiplinën që kërkohet. Ai më ka thënë se këto çështje do i bëjmë problem në organizatën e Partisë.
Hysni Kapo
13.11.72
RAPORT – INFORMACIONI I MINISTRIT TË SHENDETËSISË DR. LLAMBI ZIÇISHTI, PËR NGJARJEN E RËNDË NË MATERNITETIN E TIRANËS DHE MASATR E MARRA PËR STABILIZIMIN E SITUATËS
I N F O R M A C I O N
MBI PËRHAPJEN E NJË INFEKSIONI NË REPARTIN E TË PORSALINDURVE NË MATERNITETIN E TIRANËS
Sikurse është re-latuar edhe në informacionet e mëparshme, duke filluar nga data 3.X.1972, në repartin e të porsalindurve në Maternitetin e Tiranës u vu në dukje një përhapje e shpejtë e një infeksioni të rëndë që paraqitej me keqësim të menjëhershëm të gjendjes së përgjithshme, me ngritje të temperaturës, me rënie të peshës dhe me çrregullime gastro-intestinale. Nga data e mësipërme deri më 6. XI. 1972, nga 411 të lindur, ky infeksion ka prekur 67 prej tyre dhe ka shkaktuar 27 vdekje (= 40%).
Në shifrën e të sëmurëve janë përfshirë 17 fëmijë, të cilët shenjat e sëmundjes i kanë paraqitur pas daljes nga shtëpia e lindjes. Prej këtyre 4 kanë përfunduar në vdekje në spitalin Klinik të Fëmijëve. Ministria e Shëndetësisë u njoftua për gjendjen e krijuar më datën 9.X.1972 dhe me një herë u mblodh një komision i gjerë me specialistë të ndryshëm, të cilët me këtë rast propozuan një sërë masash për të bërë të mundur ndalimin e përhapjes së infeksionit.
Këto masa patën karakter të përgjithshëm higjenik, profilaktik dhe organizativ dhe u shoqëruan me kërkime anatomo-patologjike dhe analiza të gjera mikrobiologjike. Këto ekzaminime vunë në dukje me datën 16.XI.1972, praninë e mikrobit ‘Coli pathogen O111’ në fëmijët e sëmurë, në disa enë për ushqimin e fëmijëve dhe në disa lokale të maternitetit. Supozohet që burimi primar i mikrobit të jetë një bartës i shëndoshë dhe i përkohshëm (ndoshta një nënë).
Zbulimi i mikrobit shkaktar bëri të mundur që të vihen në jetë një sërë masash më konkrete dhe më specifike, mbasi njihen mirë rrugët me anën e të cilave infeksioni përhapet në fëmijët e porsalindur. Infeksione të shkaktuara nga koli pathogen njihen dhe përshkruhen në të gjithë vendet dhe kohë mbas kohe ky mikrob merr veçori agresive të mëdha kundrejt fëmijëve të porsalindur dhe fëmijëve të vegjël. Këto veçori agresive bëhen të theksuara në institucionet me grumbullim fëmijësh si rrjedhim i shumëzimit dhe i kalimit të shpejtë të mikrobit nga një fëmijë tek tjetri, duke shkaktuar një vdekshmëri të lartë që arrin rreth 50%.
Masat kryesore që u vunë në jetë në këtë kohë konsistuan në dezinfektimin e përsëritur të dyshemeve, shtretërve, lokaleve, të duarve dhe në zëvendësimin dhe shumëzimin e mjaft pajisjeve në mënyrë që të mënjanohej mundësia e kalimit dhe e përhapjes së mikrobit. Masa të tjera të rëndësishme konsistuan në krijimin e lokaleve të veçanta dhe të veçuara për fëmijët e sëmurë për të cilët u-vu në jetë një mjekim më i plotë dhe intensiv duke u-ndihmuar nga pediatër të spitalit të fëmijëve dhe nga mjekët specialistë që ndoqën me kujdes dhe rregullisht të gjithë proceset e punës në shtëpinë e lindjes.
Fëmijët që kishin qenë në kontakt me të sëmurët u mbajtën të veçuar në reparte të ndara. Reparte të reja të pa infektuara u krijuan për të porsalindurit e tjerë. U-caktua personel i veçantë për çdo repart duke krijuar mundësinë e mënjanimit të përhapjes së infeksionit nga vetë personeli.
Me mjekët e shtëpisë së lindjes u bë një punë e madhe nga shokët e komisionit lidhur me problemet themelore të mbajtjes dhe të mbrojtjes së fëmijës të porsa-lindur, mbi ushqimin e drejtë të tij, mbi mjekimin e përshtatshëm etj.
Masat e marra bënë të mundur një ndryshim të dukshëm të gjendjes dhe kërkimet mikrobiologjike rezultuan shumë të kufizuara ose tërësisht negative. Ky ndryshim u vu në dukje
edhe nga fakti se që nga 17.X.1972 deri më datën 30.X.1972 nuk pati asnjë fëmijë të sëmurë nga ato që lindën gjatë kësaj periudhe dhe u mbajtën të veçuar nga fëmijët e sëmurë ose nga kontaktet. Këto fëmijë u ndoqën edhe në shtëpi pas daljes nga materniteti dhe vazhdojnë të jenë të shëndoshë.
Në këtë kohë u-bë një punë e gjerë për të shfrytëzuar plotësisht kapacitetin e shtëpisë së lindjes së Yzberishit (Kombinatit) si dhe ato të fshatrave dhe për të kufizuar ardhjet e panevojshme nga rrethe të tjerë.
Fëmijët e dalur nga Shtëpia e lindjes së Tiranës u-ndoqën me mjaft kujdes nga personeli i konsultoreve të fëmijëve dhe nga mjekët dhe personeli i poliklinikave, me të cilët u-bë edhe punë sqaruese. Masat dhe gjendja e krijuar gjatë dy javëve të fundit lejuan të besohej se situata mund të qëndronte plotësisht nën kontroll, me kusht që të mbaheshin rregullat nga ana e vetë personelit, i cili është faktori kryesor i përhapjes direkte dhe indirekte të infeksionit.
Mbyllja e sektorit obstetrik të Shtëpisë së Lindjes nuk u konsiderua e nevojshme gjatë fazës së parë të epidemisë, për arsye se nuk kishte asnjë të dhënë të saktë mbi mikrobin shkaktar dhe mbi mënyrën e përhapjes së infeksionit. Në këtë fazë u-mendua, ndërmjet të tjerash, se mund të ishte fjala për një infeksion viral, aerogen që nuk ka lidhje me kushtet e ambientit. Mbas përcaktimit të mikrobit dhe masave të marra, mbyllja e sektorit obstetrik nuk u pa e nevojshme për arsye të mbajtjes së gjendjes ndënë kontroll dhe të mos paraqitjes të asnjë rasti të ri për një periudhë dy javore.
Gjatë kësaj faze ekzaminimet e përsëritura vunë në dukje frenimin e gjendjes edhe nga ana mikrobiologjike. Mundësia e përhapjes së infeksionit deri sa kish lidhje me pastërtinë dhe sterilitetin e personelit mund të ishte e njëllojtë edhe në lokalin ku eventualisht mund të kalonte sektori i obstetrikës. Por me gjithë kontrollet e organizuara u vërejtën dy shkelje të rënda të rregullave epidemiologjike nga personeli gjë që lejoj të shfaqeshin me datën 30.X.1972 katër raste të reja sëmundjeje të ndjekur nga gjashtë raste të tjera deri me datën 3. XI. 1972.
Edhe një herë u vërtetua se infeksioni mund të përhapej vetëm me rrugët e njohura epidemiologjike. Që nga data 3.XI.1972 nuk ka asnjë rast të ri. Më datën 5.XI.1972 u bë një konsultë e gjerë në vijim të së cilës u vendos mbyllja e menjëhershme e sektorit obstetrikal të Shtëpisë së Lindjes së Tiranës dhe shfrytëzimi me zgjerim kapaciteti i maternitetit të Kombinatit.
Një masë e tillë paraqitej e mundshme në kohën kur numri i fëmijëve në maternitet kish zbritur në 18 dhe hyri në fuqi me datën 7.XI.1972 ora 6, me personel nga shtëpi të tjera lindjesh. Gjatë një periudhe prej disa ditësh do të bëhet edhe njëherë dezinfektimi i Maternitetit Tiranës, por ashtu sikurse u vu në dukje në konsultë edhe mbas mbylljes së përkohshme të korposit obstetrikal, kthimi në këtë repart krijon garanci vetëm në rast se zbatohen me përpikëri rregullat e higjienës dhe të asepsis.
Prandaj del e nevojshme që të bëhet një punë edukonjëse me personelin dhe të çohen deri në fund një sërë masash strukturale për të penguar ose për tu bërë ballë me lehtësisht infeksioneve eventuale intra-spitalore. Nga kjo gjendje do të nxirren konkluzione si për vetë maternitetin ashtu edhe për institucionet e tjera kurative. Nga fëmijët e sëmurë, aktualisht të gjithë janë në përmirësim e sipër. Zhvillimi i gjendjes po ndiqet sistematikisht nga shtabi i krijuar posaçërisht. / Memorie.al
Tiranë, më 8.XI.1972
M I N I S T R I
Llambi Ziçishti
Vijon numrin e ardhshëm
