Pjesa e parë
Memorie.al Disa dokumente arkivore të nxjerra nga Arkivi Qendror i Shtetit, ku ndodhet fondi arkivor i ish-Komitetit Qendror të PPSh-së, hedhin dritë mbi korrespodencën e panjohur të udhëheqësit kryesor të Shqipërisë komuniste, Enver Hoxha, me britanikun Rasëll Bertrand, filozofin e njohur majtist, i cili në mesin e viteve ’60-të, kur vendosi t’i shkruante udhëheqësit numër një të Shqipërisë, i kishte kaluar të ‘90-at. Sugjerimet e tij mbi luftën që duhej bërë ndaj “imperializmit amerikan” dhe pikëpamjet e Enverit mbi pikat që i parashtronte miku britanik, i cili në atë kohë dërgoi në Tiranë edhe përfaqësuesin e tij, Ralf Schaonman. Për më shumë rreth kësaj etj., na njohin dokumentet arkivore që po publikojmë më poshtë në këtë shkrim.
Deklaratë për Shtypin e Rasëll Bertrand
Shtetet e Bashkuara kanë nxjerrë në krye çdo egërsi që mund t’i paraqitet një gjyqi të krimeve të luftës. Kampet e para të përqendrimit u ngritën dhe tetë milion njerëz të futur në to u detyruan me forcë të bëjnë punë të detyruar. Më pas helme dhe napalm u përdorën kundër popullsisë civile. Të gjitha këto u bënë nën drejtimin e oficerëve amerikanë. Qeveria e SHBA-ve ka shtrirë me ngulm aksionet e veta.
Shembulli më i fundit i barbarizmit të imperialistëve amerikanë është përdorimi in-diskriminues i cianidit dhe gazrave helmuese. Pa pikën e turpit ata kanë gënjyer duke thënë se ato “nuk janë helmuese”. Rasti i fundit që u pa me ushtarët australianë që vdiqën (të cilët kishin maska për kundër gazit), nga efekti i këtyre gazrave që ata vetë i kishin hedhur.
Kjo është pandershmëria e fundit e autoriteteve të SHBA. Ata në perëndim që kanë bashkëpunuar për të gënjyer popujt e vendeve perëndimore janë po ashtu fajtorë për këtë ngjarje sikurse dhe gjermanët që pasuan veprimet e Hitlerit. Intelektualët dhe gazetarët perëndimorë kanë një përgjegjësi të rëndë.
Popujt e tërë botës le të bëjnë thirrje që Presidenti Xhonson, Din Rasku dhe Robert Maknamara, t’i paraqiten gjyqit si kriminelë lufte dhe të gjithë popujt të mbështesin pa ngurrim popullin vietnamez në luftën e tij kombëtare.
(Berntrand Rasëll)
14 janar 1966
LETRA E PËRGATITUR NGA “FONDATA E PAQES BERNTRAND RASËLL” DËRGUAR ENVER HOXHËS MË 20 JANAR TË VITIT 1966
“Fondata e Paqes Berntrand Rasëll”
20 janar 1966
Kryeministrit Enver Hoxha Tiranë
Shqipëri
I dashur kryeministër Hoxha
Po ju shkruaj për t’ju treguar mbi planet tona në lidhje me njohjen, demaskimin dhe izolimin e imperializmit amerikan dhe të gjithë atyre që bashkëpunojnë me të. Në Britani kemi filluar një fushatë kundër imperializmit, vijat kryesore te të cilat përfshiheshin në mesazhin tim drejtuar Konferencës së Helsinkit.
Unë u impresionova shumë nga diskutimi që pati sekretari i im me udhëheqësin e delegacionit shqiptar. Ata të dy qenë të një mendimi plotësisht. Po ju dërgoj së bashku me këtë letër deklaratë të cilat shpresoj se mund t’ju shërbejnë.
Në to ka një numër planesh shumë të rëndësishme, për të cilat do t’u isha mirënjohës po të mësoja opinionin tuaj. Në këtë drejtim unë do t’u isha gjithashtu mirënjohës në qoftë se do të ishte e mundur që Zoti Ralf Schaonman, të vizitonte Shqipërinë si përfaqësues i im. Unë e ndjej veten të bindur se ju do t’i gjeni propozimet tona në përputhje me pikëpamjet t’uaja. Shpresoj shumë në përgjigjen tuaj.
I juaji sinqerisht
Bertrand Rasëll
Teksti i deklaratës së Bertyrand Rasëll për Radio – Moskën
Duket se është politika e Shteteve të Bashkuara që të mos bëjë të gjithë Amerikën Latine satelite të Qeverisë Amerikane. Unë shpresoj s Konferenca e Solidaritetit në Kubë, do t’i tregojë Amerikës ndjenjat e kësaj lëvizje. Kudo ç’dëshirojnë SHBA-ës, është gjë e keqe. Ata duan qeveri shërbëtore të bindura, me njerëz të korruptuar, njerëz parazitë që ndihmojnë Shtetet e Bashkuara për të shtypur kudo (lëvizjet) nacional-çlirimtare.
Në këto çaste ky është rreziku më i madh për të kërcënuar botën. Problemi që u del përpara të gjithë miqve të lirisë kudo është: A mund të ndalet Amerika pa një luftë bërthamore? Për zgjidhjen e këtij problemi Bashkimi Sovjetik ka një pjesë të rëndësishme për të lojtur. Është dukur se Bashkimi Sovjetik në çështjen e ndjekjes së paqes është duke i bërë shumë koncesione Shteteve të Bashkuara.
Në rast se Bashkimi Sovjetik do të luajë një rol të dobishëm në luftën për çlirimin nacional kudo në botë, ai duhet të ndërrojë politikën e tij. Për këtë Bashkimi Sovjetik mund të bëjë shumë. Në çdo vend të Amerikës latine ka parti të mëdha që merakosen për liri nacionale dhe për të shfrytëzuar vetë burimet e tyre natyrore. Për çdo vend të Amerikës Latine, me përjashtim të Kubës, partia që është në fuqi, që ka qeverinë, është shërbëtore e bindur e SHBA-ve.
Qeveritë e një sërë vendeve të Amerikës Latine po ua dorëzojnë pasuritë e vendeve të tyre imperializmit amerikan, duke zgjatur kështu më tej varfërinë e punëtorëve të tyre. Vendet e Amerikës Latine po ruhen t’u japin fuqinë e tyre Shteteve të Bashkuara nga frika e militarizmit të SHBA-ve. Bashkimi Sovjetik ka arritur fitore pas luftërave të mëdha shumëvjeçare dhe tani ai duhet të ndihmojë vendet e tjera që të.
Shoqata për paqe Bertrand Rasëll
27 prill 1966
LETRA E FILOZOFIT MAJTIST ANGLEZ BERNTRAND RASËLL, DËRGUAR ENVER HOXHËS MË 16 MAJ 1966
Kryeministrit Enver Hoxha
Tiranë Shqipëri
I dashur kryeministër Hoxha. Mora letrën tuaj me një kënaqësi shumë të madhe dhe duke e çmuar atë së tepërmi. Bashkohem plotësisht me mendimin tuaj se është e nevojshme të kundërshtohet imperializmi i SHBA-ve. dhe sidomos brutaliteti i tij të tanishëm në Vietnam.
Gjithashtu jam i një mendimi se Bashkimi Sovjetik shpesh ka bashkëpunuar me Shtetet e Bashkuara, me përfundime të këqia, si për paqen botërore dhe për të drejtat sociale.
Ne dëshirojmë t’u bëjmë të ditur se më shumë që të jetë e mundur detyrat që u dalin popujve të Perëndimit, në mënyrë që të kundërshtojnë efektivisht militaristët dhe kapitalistët, të cilët e kanë bërë botën objekt shfrytëzimi e zotërimi.
Ne kemi një seri planesh për botim dhe plane për aktivitete politike, për të cilat unë do të dëshiroja të kem mendimin tuaj. Mirësia juaj për të pranuan përfaqësuesin tim personal çmohet së tepërmi dhe do të dëshiroja t’ju sugjeroj që ai të vizitojë Tiranën, sikurse thoni ju, javën e dytë të qershorit.
Ju mund të jeni të interesuar për tekstin e fjalimit të tij dhënë tani shpejt me anë të Radio-Hanoit për ushtarët amerikanë që luftojnë në Vietnamin e Jugut. Jam në pritje që të mësoj rreth të ardhmes së bisedimeve tuaja.
Me falënderime të ngrohta dhe nderime
Sinqerisht i juaji
Berntrand Rasëll
d.v.
16.V.1966
Përktheu V.C.
DOKUMENTI ARKIVOR ME INFORMACIONIN MBI FILOZOFIN MAJTIST ANGLEZ BERNTRAND RASËLL, DËRGUAR ENVER HOXHËS
Informacion
I. Mbi Filozofin anglez Bertrand Rasëll
- Filozofi anglez Bertrand Rasëll me 26 janar 1966, i drejtoi një letër shokut Enver Hoxha, në të cilën informonte mbi planet e e tij në lidhje me njohjen, demaskimin dhe izolimin e imperializmit amerikan dhe të gjithë atyre që bashkëpunojnë me të.
Ai shkruante se në Tiranë ka filluar një fushatë kundër imperializmit, vijat kryesore të së cilës përfshihej në mesazhin e tij drejtuar Kongresit Botëror të Paqes në Helsinki. Së bashku me letrën Rasëll dërgoi edhe disa deklarata të tija; “në to, thoshte ai, ka një numër planesh shumë të rëndësishme” për të cilat do të dëshironte të mësonte mendimin e shokut Enver.
Njëkohësisht Rasëll lutesh që përfaqësuesi i tij, Ralph Schoeman të vizitonte Shqipërinë. Në përgjigjen e 11 prillit 1966, shoku Enver, pas paraqitjes së pikëpamjeve të partisë sonë lidhur me problemet e sigurimit të paqes e të luftës kundër imperializmit amerikan dhe revizionizmit hrushovian, shprehet gatishmërinë për të pritur në Shqipëri Ralph Schoenman. Në letrën e 27 prillit 1966 Bertrand Rasëll ngre këto çështje;
– çmon së tepërmi përgjigjen shokut Enver,
– bashkohet plotësisht me mendimin tonë se është e nevojshme të kundërshtohet imperializmi i SHBA-ve dhe sidomos brutaliteti i tij të tanishëm në Vietnam.
– është i një mendimi se Bashkimi Sovjetik shpesh ka bashkëpunuar me SHBA-të me përfundime të këqia si për paqen botërore ashtu dhe për të drejtat sociale,
– dëshiron të bëj të ditur detyrat që u dalin përpara popujve të perëndimit, në mënyrë që të kundërshtojnë efektivisht militaristët dhe kapitalistët, të cilët e kanë bërë botën objekt shfrytëzimi dhe zotërimi,
– ai ka një seri planesh për botim dhe plane për aktivitete politike, për të cilat dëshiron të ketë edhe mendimin e shokut Enver.
– Çmon së tepërmi gatishmërinë për të pritur përfaqësuesin e tij në Shqipëri dhe sugjeron që kjo vizitë të bëhet në javën e parë të qershorit.
Së bashku me dy letrat e mësipërme, Bertrand Rasëll ka dërguar edhe disa deklarata të tij të bëra gjatë viteve 1965-1966, që trajtojnë problemin e luftës kundër imperializmit amerikan.
II. Kush është Rasëll dhe cilat janë pikëpamjet e tij?
Bertrand Rasëll është filozof anglez pacifist dhe anti-imperialist. Ndonëse në moshë mbi 90 vjet, në vitet e fundit është larguar nga partia laburiste angleze, ka marrë pjesë shumë aktive në lëvizjet kundër luftës, sidomos është dalluar për qëndrimet e tij të hapëta e luftarake kundër agresionit amerikan në Vietnam.
Edhe nga korrespodenca e tij me shokun Enver, del se ai ka besim në politikën gjoja anti-imperialiste të udhëheqjes së sotme sovjetike. Ai është themelues i “Shoqatës për paqe, Bertrand Rasëll”. Memorie.al
Përgatiti Agim Isaku
Vijon numrin e ardhshëm
