Nga Aurenc Bebja
Pjesa e parë
Memorie.al / Revista “Les bonnes soirées” ka botuar me 18 shtator 1960, në faqet nr. 6 – 8, intervistën ekskluzive me mbretëreshën Geraldinë të Shqipërisë, të zhvilluar asokohe në Kanë të Francës, të cilën, Aurenc Bebja, e ka sjellë për publikun shqiptar. Geraldinë Apponyi, bukuroshja e Budapestit, u detyrua të largohej nga mbretëria e saj dhe të vuajë tmerret e ekzilit. Një vilë e madhe e rrethuar me palma dhe lule. Një vilë që ka fytyrën e shumë të tjerave dhe ku duket se vetëm ëmbëlsia e jetës mund të gjejë azil. Pavarësisht kësaj pamjeje, këto bugainvile, gjethja e purpurt e të cilave ka elegancën e luleve, “La Pierre Grise”, nuk është një vilë si të tjerat.
Banorët e saj kanë një histori, sepse heronjtë fatkeq të një prej faqeve tragjike të saj, janë pjesë e historisë së Evropës. Kjo vilë e madhe e krijuar për lumturinë strehon ish-mbretin Zog I të Shqipërisë, gruan e tij Geraldinë dhe djalin e tyre të vetëm Leka.
Pikërisht në kopshtin e qytetit më mirëpret një bukuroshe e re bionde, e gjatë, e hollë. Ajo kishte veshur një fustan blu të çelët, me dy rreshta perla në qafë, një diamant të mrekullueshëm në gisht dhe në xhaketën e saj të bardhë një lule blu. Zëri i saj ishte i qartë, i butë, pa asnjë theks. Sytë e saj blu-gri rrezatonin butësi dhe inteligjencë.
– Jam i lumtur t’ju mirëpres, zonjë.
Unë kam para meje mbretëreshën Geraldinë, fati tragjik i së cilës kishte tronditur mbarë Evropën pak muaj para trazirave të mëdha të Luftës së Dytë Botërore. Prill 1938: Evropa nuk është ende në zjarr, por lufta civile sjell lot gjaku në Spanjë. Hitleri sapo ka aneksuar Austrinë, por jeta vazhdon. Turmat zbuten mbi pesënjakët katërvjeçarë të Kanadasë.
Mbreti Zog do të martohet me konteshën e bukur Geraldinë Apponyi. Apponyi-të janë përfaqësues të një prej familjeve më të vjetra hungareze. Geraldina trashëgon gjakun hungarez dhe një karakter të zjarrtë nga babai i saj. Është aq e bukur sa është quajtur “Bukuroshja e Budapestit”. Ajo numëron në paraardhësit e saj më shumë se pesëmbëdhjetë koka të kurorëzuara. Ajo është e lidhur me të gjitha familjet mbretërore. Habsburgët, Saksonët, Bullgarët, Portugezët, Rumunët, Grekët dhe Jugosllavët.
Nëna e saj, e martuar për herë të dytë me kolonelin francez Girault, është me origjinë amerikane. Është pikërisht kjo prejardhje anglo-saksone, që vajza e re i detyrohet padyshim dashurisë së saj për sportin dhe shtatit të saj madhështor. Geraldina, si fëmijë, kaloi dy vjet në liceun e Nice (Nisës). Si vajzë e re, ajo tashmë fliste katër gjuhë, të cilave u është shtuar shqipja.
Ky mbret i Shqipërisë, i lindur në 1895 dhe me të cilin do të martohet, tashmë ka një të kaluar të jashtëzakonshme. Vendi i tij jetoi pesëqind vjet nën dominimin turk dhe Ahmet Zogu, djali dhe nipi i Pashait, i ishte betuar që në fëmijëri të bënte Shqipërinë të pavarur. Në moshën shtatë vjeçare, u dërgua si “ambasador i jashtëzakonshëm” pranë turqve. Fëmija tregohet aq i vendosur, saqë e mbajnë në Kostandinopojë.
Por kur u kthye në Shqipëri, u kthye në malet e tij të shtrenjta dhe në krye të përkrahësve të tij gjithnjë në rritje, luftoi në maja nga të cilat luftëtarët ishin pothuajse të pathyeshëm. Por serbët, pas turqve, pushtuan vendin e tij. Hap pas hapi, Shqipëria do të fitojë megjithatë pavarësinë. Në vitin 1926, republika u pranua në Lidhjen e Kombeve, më pas, në 1928, Mbretëria. Ahmet Zogu shpallet mbret nën emrin; Zogut i I-rë.
Nga ky vend do të bëhet mbretëreshë vajza e re hungareze, krijesa simpatike e quajtur Geraldinë nga Evropa. E vend-ndodhur në jug të Jugosllavisë, në kufi me Adriatikun, Shqipëria ka rreth një milion banorë. Është një rajon malor pa tren dhe pa rrugë, ku banorët i përkushtohen bujqësisë dhe blegtorisë. Por Zogu dhe Geraldina kanë plane të mëdha.
Ata do të pastrojnë, ndërtojnë, përmirësojnë. Tashmë kërkimet e naftës kanë hapur shpresa të mëdha. Të gjitha gazetat e botës kanë folur për dasmën madhështore në Tiranë. Ja, njëzet vjet më vonë me mua, ende po aq e bukur, ende po aq e qetë dhe joshëse, mbretëresha Geraldinë kujton kujtimet e saj.
Geraldina në botën e çudirave
– Dasma ime? Ishte mbi të gjitha një festë e madhe për të gjithë shqiptarët që tashmë i doja me gjithë zemër, një festë që zgjati tri ditë e tri net. Rrugët ishin të veshura me banderola të kuqe. Shqiponjat e zeza zbukuronin të gjitha ballkonet. Sigurisht, Tirana strehoi shumë më tepër njerëz se zakonisht atë ditë. Kudo ishte një përzierje e larmishme, shumëngjyrëshe. Secili kishte veshur kostumin e tij më të mirë.
Kishte një ballo të madhe në Oborrin mbretëror. Salla e festave ishte zbukuruar me shkronjën “Z” të punuar me armë dhe me kostume shumë të lashta e të qëndisura. Njerëzit kërcenin anembanë vendit. E gjithë Shqipëria ishte si një libër me figura shumëngjyrëshe. Çdo shesh, si çdo udhëkryq, dergjej plot ngjyra dhe këngë. Më pas m’u kujtua një imazh që më kishte goditur në një revistë të asaj kohe.
Në mbishkrim shkruhej: “Geraldina në botën e çudirave”. Kishte fëmijë me bluza të kuqe dhe pantallona të zeza, një kalorës me pardesy të gjelbër dhe dy zonja me fustane të qëndisura në ar. Një takim mes Lindjes dhe Perëndimit.
Një fustan të një mijë e një netëve
Fustani im i nusërisë?
Geraldina ka një buzëqeshje të butë për këtë kujtim. Tualeti i saj erdhi sigurisht nga Parisi. Velloja e saj e gjatë blu e qëndisur me diamante, e mbushur me buqeta me trëndafila, dukej si një shkumë argjendi. Fustani ishte i bardhë, i gjatë, i mbuluar tërësisht me perla. Në të gjithë Tiranën dhe në të gjithë fshatrat shqiptarë, pemët ishin në lulëzim.
I gjithë vendi kishte veshur kështu një mantel të bardhë, një mantel festiv. Konti Ciano, dhëndri i Musolinit, kishte bërë një mbërritje shumë të jashtëzakonshme, duke qëndruar në një makinë të hapur të rrethuar nga biçikleta që zhdukeshin nën buqeta. Njëqind e pesëdhjetë çifte të rinjsh, të paguara (dasma e tyre) nga Mbreti, ishin bashkuar po atë ditë. Ata formuan rreth mbretëreshës së ardhshme një oborr dashurie prekës dhe entuziast.
Të fuqishmit e ditës kishin dërguar dhurata të çmuara. Musolini, një jaht që lëkundej në portin e Durrësit; Hitleri, një makinë e gjatë që dukej si një karrocë prej nikeli. Hungaria i kishte ofruar Geraldinës, si kalorëse e përsosur, katër kuaj të bardhë race. Në imazhet e kohës duken tri vajza të reja me kaçurrela kafe që dilnin nga një kapele e bardhë. Me uniformë të plotë të bardhë, ato janë Myzejeni, Ruhija dhe Maxhidja, kolonelë të regjimenteve të ushtrisë shqiptare dhe motrat e reja të Mbretit.
Prilli i gëzimit
27 Prill 1938. Ndërsa Zogu, mysliman, dhe Geraldina, katolike, ishin bashkuar në një martesë civile, njëqind e një të shtëna topash tronditën Tiranën dhe kështu ra një shi me lule pranverore nga pemët që mbuluan Shqipërinë me një qilim festiv. Në fshatra, barinjtë me mustaqe të mëdha pjekin qengja para dyerve të tyre mes rrjedhjeve të lëngut dhe flakëve. Populli është i lumtur. Ka një mbret trim dhe mbretëreshën më të bukur në botë.
Një mbretëreshë që sapo ka deklaruar: “Mbi të gjitha, dua të kujdesem për gratë dhe fëmijët e vendit tim”. Çifti i ri u nis për në muajin e mjaltit me karrocën e tyre të mahnitshme dhe luksoze të veshur me nikel. Ata mezi patën një vit lumturie. Një vit në të cilin ata filluan të vënë në jetë planet e tyre. Në euforinë e momentit, Shqipëria beson në miqësinë italiane, për më tepër ka nënshkruar një pakt aleance në Romë. Mbreti dëshiron të ndërtojë një autostradë që lidh Durrësin me Tiranën. Ajo do të mbajë emrin e Duçes.
Më pas do të ngrihet një katedrale e madhe prej betoni dhe në fund Pallati Mbretëror. Shtëpia e Zogut dhe Geraldinës është me të vërtetë një shtëpi e thjeshtë katrore në mes të një kopshti. Rezidenca e re do të përfshijë njëzet e pesë dhoma dhe tre sallone të mëdha. Do të ketë një kinema, një pishinë, një kopsht dimëror dhe – Geraldina është shumë e interesuar për këtë – një labirint me trëndafila.
Së shpejti, Shoqëria “Marconi” do të inaugurojë një stacion radiofonik. Do të publikohen pulla të reja. Zogu dhe Geraldina e duan njëri-tjetrin. Mbretëresha së shpejti do të ketë një fëmijë.
Prilli i fatkeqësisë
– Mjerisht! ndërkohë stuhia po shpërthen. Hitleri e gëlltiti Austrinë me një çapë. Krenaria e Musolinit vuan nga fakti i paaftë për të balancuar këtë fakt të lartë. Ai mendon se nga të gjithë kombet që e rrethojnë, Shqipëria është e vetmja që nuk mund t’i bëjë ballë.
Ndërmjet qeverisë së Romës dhe asaj të Tiranës zhvillohen bisedime për shndërrimin në protektorat të traktatit italo-shqiptar të vitit 1927. Pranimi i kushteve italiane ishte që Shqipëria të hiqte dorë nga pavarësia. Zogu, i mbështetur nga të gjithë njerëzit e tij, nuk pranoi.
Dhe më 7 prill në të gdhirë, Italia pa paralajmërim pushtoi Shqipërinë. Skuadrilja italiane bombardoi dhunshëm qytetet kryesore dhe zbarkoi trupat e saj në Sarandë, Vlorë, Durrës dhe Shëngjin. I gjithë bregdeti u pushtua menjëherë. Shqipëria rezistoi me energjinë e dëshpërimit. Por çfarë mund të bëjnë pushkët e malësorëve kundër ushtrive të organizuara? Mbreti Zog u përpoq të bisedonte për të shmangur masakrat e një lufte të pashpresë.
Gjithçka ishte e kotë. Më 8 prill trupat italiane hynë në Tiranë. Gjatë kësaj kohe, një e re kishte sjellë në jetë një fëmijë, një djalë, në shtëpinë e thjeshtë të Tiranës, të cilën e donte sepse ishte ajo e dashurive të saj./ Memorie.al
Marrë nga ObserverKult
Vijon numrin e ardhshëm
