Nga DASHNOR KALOÇI
Memorie.al / Konflikti i armatosur ushtarak që ka nisur prej dy vitesh ndërmjet Izraelit, SHBA-ës dhe Iranit e, kryesisht ai i këtyre muajve të fundit në Gjirin Persik për kontrollin mbi Ngushticën e Hormuzit, nuk është një “muzikë” e padëgjuar, pasi ai është “luajtur” edhe plot dyzet e sa vite më parë, madje me të njëjtin skenar, por duke u “interpretuar rolet” nga aktorë të tjerë. Lidhur me ato ngjarje që çuan në konflikte të përgjakshme aq sa bota mbajti frymën për rrezikun e një lufte të re botërore, veç të tjerash ka mbajtur shënimet në ditarin e tij politik, edhe udhëheqësi i Shqipërisë Komuniste, Enver Hoxha. Madje, duke analizuar me detaje në planin politik dhe ekonomik, gjithçka ndodhte në atë konflikt dhe rolin e SHBA-ës, Bashkimit Sovjetik, Izraelit, Francës, Britanisë Madhe, Japonisë e vendeve arabe, etj.
Për më shumë na njeh dokumenti në fjalë me ditarin politik të Enver Hoxhës, që i përket datës 13 qershor 1984, i cili publikohet për herë të parë dhe i plotë nga Memorie.al.
DITARI POLITIK I ENVER HOXHËS
E MËRKURË
13 QERSHOR 1984
NJË SITUATË E RËNDË TENSIONI NË GJIRIN PERSIK
Prej disa kohësh në Gjirin Persik është krijuar një situatë mjaft e rëndë tensioni politik, e shoqëruar me rrezikun e shpërthimit të një konflikti në shkallë të gjerë.
Kjo situatë e tensionuar krize prek jo vetëm vendet arabe të Gjirit dhe Iranin, por edhe një numër të madh vendesh kapitaliste të industrializuara të Evropës Perëndimore, Japoninë etj. Kërcënimet më të mëdha dhe më të hapura po i bëhen Iranit dhe popullit iranian.
Në fakt, me ndonjë pretekst, e sidomos me atë se është prishur balanca, Shtetet e Bashkuara të Amerikës ose Bashkimi Sovjetik mund të ndërhyjnë drejtpërdrejt me mjete ushtarake në atë vend ose të nxisin ndonjë regjim reaksionar fqinj për ta bërë këtë.
Tani e gjithë bota e di se janë Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe Bashkimi Sovjetik social-perandorak, ato që po u fryjnë flakëve të luftës në Gjirin Persik, ashtu siç po bëjnë në Lindjen e Afërt, në Lindjen e Mesme, në Afrikë e gjetkë.
Le të marrim luftën Irak-Iran, e cila vazhdon prej disa vitesh me humbje dhe dëme kolosale nga të dyja palët, një konflikt i cili, siç duket, do të vazhdojë edhe për një kohë të gjatë.
Të dyja superfuqitë po e shfrytëzojnë këtë konflikt për të shitur armatime me vlerë miliarda dollarësh dhe për të testuar efektin e tyre shkatërrues konkret; për të siguruar grabitjen e naftës me çmime sa më të lira; për të sabotuar dhe minuar lëvizjen progresive të popujve të Iranit dhe të vendeve arabe, si dhe për të shtypur luftën e tyre çlirimtare, domethënë për të futur duart e tyre të lyera me gjak në punët e brendshme të popujve të këtij rajoni.
Kam shkruar edhe në raste të tjera se zona e madhe naftëmbajtëse e Lindjes së Mesme është pikësynimi i komploteve dhe planeve strategjike të dy superfuqive dhe fuqive të tjera perandorake. Ato nuk do të tërhiqen kurrë nga ky rajon, sepse nuk duan të humbasin apo të dëmtojnë pozitat e privilegjuara ekonomike ose strategjiko-ushtarake që kanë siguruar në këto zona.
Prandaj ato do t’u fryjnë flakëve të luftës në këto vatrat e nxehta, do t’i mbajnë ndezur luftërat lokale, do t’i ndihmojnë regjimet reaksionare me armë dhe politikisht, do të nxisin njërin popull kundër tjetrit dhe, pa përfunduar një konflikt, do të ndezin një tjetër.
Kjo është ajo që ndodhi vitin e kaluar me ngjarjet në Liban, ku, pasi u realizua plani për një goditje të re të rëndë kundër luftëtarëve palestinezë, flakët e luftës u shuan dhe u rrit intensiteti i luftës Iran-Irak dhe kriza në Gjirin Persik.
Sot, në këto shënime të shkurtra në Ditarin tim, nuk dua të flas për të gjithë Lindjen e Mesme, por vetëm për krizën e rëndë që është krijuar në Gjirin Persik, me çfarë lidhet kjo krizë dhe kush është me të vërtetë përgjegjës për të.
Siç e shoh unë, kjo luftë bëhet kryesisht për naftën, e cila për momentin përbën burimin kryesor të energjisë për ekonominë botërore. Vendet arabe dhe kryesisht vendet në brigjet e Gjirit Persik, apo Gjirit Arabik, siç e quajnë disa, janë prodhuesit dhe furnizuesit më të mëdhenj të naftës për shumicën dërrmuese të vendeve kapitaliste të industrializuara të Evropës Perëndimore, Japonisë dhe disa të tjerave.
Disa nga këto shtete sigurojnë 40-85 për qind të nevojave për naftë nga vendet e Gjirit Persik, ndërsa Japonia siguron mbi 90 për qind të nevojave të saj.
Rezervave të njohura të naftës në vendet arabe dhe Iran llogariten në 367 miliardë fuçi, një shifër që disa e konsiderojnë shumë më të ulët se shifra e vërtetë, ndërsa eksporti vjetor i naftës nuk kalon 15 miliardë fuçi, 4 miliardë prej të cilave thithen nga monopolet amerikane.
Ja pse interesat që lidhen me me ashpërsimin e krizës dhe shpërthimin e një konflikti në shkallë të gjerë për naftën janë të shumëllojshme dhe, në shumicën e rasteve, të papajtueshme.
Kjo sasi kolosale nafte, e cila transportohet kryesisht me rrugë detare me anije cisternë shumë të mëdha, duhet të kalojë përmes Ngushticës së Hormuzit, e cila lidh Gjirin Persik me Gjirin e Omanit dhe më tej me oqeanet Indian, Paqësor apo Atlantik. Si e kanë rritur tensionin dhe po e mbajnë atë artificialisht të lartë në Gjirin Persik?
Në dy vitet e fundit, Iraku, i cili furnizohet me armatime moderne (aeroplanë, raketa, artileri) nga Bashkimi Sovjetik si dhe nga disa fuqi të tjera perandorake si Franca (që e furnizon me aeroplanë “Mirage” dhe raketa “Exocet”), Britania e Madhe dhe Shtetet e Bashkuara të Amerikës, duke dashur ta detyrojë Iranin të dorëzohet ose të pranojë fundin e luftës me kushte të papranueshme, ka bombarduar disa qytete ku ndodhet një pjesë e industrisë iranianë të përpunimit të naftës, si Abadani, Bandar-Khomeini dhe ishulli Kharg, si dhe ka goditur me raketa një numër të konsiderueshëm anijesh që transportonin naftë iraniane përmes Ngushticës së Hormuzit.
Në mbrojtje të të drejtave të veta, Irani, nga ana e tij, deklaroi se nëse Iraku nuk ndalonte bombardimin e qyteteve industriale dhe nuk hiqte dorë nga përpjekjet për të penguar transportin e naftës iraniane, do të mbyllte Ngushticën e Hormuzit dhe do të ndalonte kalimin e anijeve.
Zbatimi i kësaj mase do të çonte në pezullimin e furnizimit me naftë për të gjitha vendet kapitaliste të industrializuara të Evropës, Japonisë etj., ku pasojat e krizës energjetike do të ishin të pallogaritshme.
Nuk ka nevojë që unë t’i shpjegoj gjerësisht këto pasoja sepse është vërtetuar në të kaluarën, u vërtetua në vitin 1973 e më pas, se pa naftë jeta industriale në shumë vende kapitaliste pezullohet, dukuria e krizës ekonomike arrin kulmin e saj dhe shoqërohet me trazira të mëdha e shumë të rënda politike, ekonomike dhe sociale.
Qeveri dhe parti rrëzohen ose merren në pushtet për një pikë naftë. Skandale me përfshirjen e personaliteteve të nivelit të lartë të borgjezisë kapitaliste shpërthejnë për një pikë naftë. Prandaj kërcënimi i Iranit për të mbyllur Ngushticën e Hormuzit krijoi shqetësim shumë të madh, çorientim dhe alarm të paprecedentë në botën kapitaliste.
Shtetet e Bashkuara të Amerikës, që janë kryesueset e perandorisë botërore, morën menjëherë kundërmasa duke njoftuar se do të mbronin “interesat e veta kombëtare dhe interesat e aleatëve të saj” në Gjirin Persik me të gjitha mjetet.
Menjëherë dërguan një pjesë të flotës detare, forcave ajrore dhe forcave e repartet e posaçme të stërvitura për luftë guerile e urbane dhe zbarkime në shkallë të gjerë, në Gjirin e Omanit. Krerët e perandorisë amerikane deklaruan publikisht se këto forca do të ndërhynin menjëherë në Iran nëse ai vend do të mbyllte Ngushticën e Hormuzit.
Në fakt, këto forca sulmuese kanë plane dhe qëndrojnë në gjendje gatishmërie për të ekzekutuar urdhrat e Pentagonit për një ndërhyrje të tillë, pavarësisht se si mund ta shohë dhe ta përballojë populli iranian.
Amerikanët nuk duhet të harrojnë aksionin e tyre të dështuar në Tabas në vitin 1981, ku pësuan një humbje turpëruese. Populli i Iranit është zgjuar, ka një urrejtje të madhe për perandorinë amerikane dhe është i vendosur të mos lejojë kërkënd të ndërhyjë në punët e tij të brendshme.
Ndërkohë Iraku, me nxitjen e fuqive perandorake dhe të Bashkimit Sovjetik, marrëdhëniet e të cilit me Iranin janë përkeqësuar vazhdimisht për shkak të ndërhyrjes sovjetike në punët e brendshme të atij vendi, ka vazhduar sulmet me bombardime dhe ka goditur dhjetëra anije cisternë që shkonin për të ngarkuar naftë në ishullin Kharg ose lundronin të ngarkuara prej nga aty drejt detit të hapur përtej Hormuzit. Nëntëdhjetë për qind e naftës iraniane ngarkohet në anijet cisternë në terminalin e madh në ishullin Kharg. Ja pse Iraku e ka bërë atë ishull objektivin kryesor të sulmeve të tij. Janë pikërisht këto veprime që e kanë rritur tensionin akoma më shumë.
Disa herë kohët e fundit tensioni është rritur aq shumë sa konflikti ka qenë në prag të kthimit në një luftë të madhe ku, përveç superfuqive, shumica e vendeve arabe të Gjirit Persik do të përfshiheshin në mënyrë të pashmangshme. Të përballur me këtë rrezik, janë kërkuar në disa raste mbledhje urgjente të Këshillit të Sigurimit, janë bërë thirrje të shpeshta për “ftohjen e gjakrave”, etj., etj.
Por a janë të gjitha qeveritë e vendeve kapitaliste, ekonomitë e të cilave varen nga nafta arabe, të gatshme dhe të prirura për shpërthimin e një konflikti në Gjirin Persik? Mendoj se jo. Jo të gjitha qeveritë kapitaliste, dhe duke folur për qeveritë kam parasysh monopolet dhe kompanitë multinacionale që lidhen me dhe varen nga nafta e vendeve të Gjirit, bien dakord që Irani të vendoset në kushte të tilla që të detyrohet të mbyllë Ngushticën e Hormuzit, sepse, siç e kam thënë, një gjë e tillë do të krijonte një situatë shumë të rëndë jo vetëm për ekonomitë e tyre, por edhe për forcat e tyre ushtarake.
Japonia, për shembull, me asnjë kusht nuk dëshiron që situata të zhvillohet në luftë dhe shtypi botëror e agjencitë e lajmeve kanë transmetuar raportime e komentime për këtë. Siç duket, në këtë rast japonezët janë kundër bërjes së harakirit në Gjirin Persik, pavarësisht nga çfarë thonë e duan amerikanët. E njëjta gjë vlen edhe për disa vende të tjera të Evropës Perëndimore. Prana, në këtë drejtim ka konflikte të fuqishme interesash afatshkurtra dhe afatgjata. Kjo është pika e parë.
E dytë. Gjysmë-ishulli i madh Arabaik dhe Irani që shtrihet në brigjet lindore të Gjirit Persik përbëjnë një zonë të rëndësishme ushtarake-strategjike përmes së cilës kalojnë rrugët e komunikimit mes Evropës, Azisë, Afrikës dhe oqeaneve të mëdha të botës. Këtu kemi të bëjmë me një balancë të brishtë mes dy superfuqive. Nëse kjo balancë prishet, ato do të jenë të detyruara të sulmojnë njëra-tjetrën.
Domethënë, nëse amerikanët ndërhyjnë në Iran apo gjetkë, social-perandorakët do të veprojnë në mënyrë të pashmangshme. Të dyja superfuqitë po e ruajnë njëra-tjetrën si macja me miun në zonën e madhe naftëmbajtëse të Lindjes së Mesme. Kësisoj, në një moment të caktuar, njerëzimi mund të përballet me një reaksion zinxhir me pasoja shumë të mëdha e të rënda jo vetëm për Lindjen e Mesme, por edhe për të gjithë botën. Megjithatë, është edhe diçka tjetër që duhet ta mbajmë parasysh: ato i kanë ndarë sferat e tyre të ndikimit, por secila i frikësohet pabesisë së tjetrës.
Kur interesat e tyre e kërkojnë, ato merren vesh dhe mbyllin sytë. Ja pse ato kanë përsosur lidhjet e drejtpërdrejta mes Shtëpisë së Bardhë dhe Kremlinit përmes teletajpeve të kuq e të verdhë, me radio, kodin morse, transmetimin e figurave, etj. Një gjë e tillë mund të shihet tani në këto moment krizë të rëndë në Gjirin Persik.
Është e vërtetë, zyrtarisht nuk është thënë asgjë, por po qarkullojnë raportime se Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe Bashkimi Sovjetik kanë arritur marrëveshje për t’u abstenuar nga ndërhyrja, për të mbajtur “paanshmëri”, nëse konflikti Irak-Iran zgjerohet dhe kriza në Gjirin Persik përkeqësohet, për të qëndruar jashtë tij, të paktën nga pikëpamja e ndërhyrjes së drejtpërdrejtë.
Kjo do të thotë se ato kanë rënë dakord të mbajnë gjendjen e krizës, të zgjasin luftën Irak-Iran dhe, nëse është e mundur, të ndezin ndonjë konflikt tjetër lokal. Le të vriten e të copëtohen popujt arabë, le të bëhen mish për top për superfuqitë dhe interesat e tyre grabitqare.
I takon popullit arab, arabëve progresivë dhe revolucionarë që i kuptojnë kurthet që perandorakët amerikanë, social-perandorakët sovjetikë, reaksionarët e ndryshëm dhe miqtë e tyre të rremë po u ngrenë, të shmangin rënien në këto kurthe që kanë pasoja shumë të rënda për lirinë, pavarësinë, pasurinë dhe të ardhmen e popujve arabë./ Memorie.al
