Nga DASHNOR KALOÇI
Pjesa e parë
Memorie.al / Edhe pse kanë kaluar 44 vite nga ngjarja e 26 shtatorit të vitit 1982, kur diku në bregdetin e Divjakës zbarkoi e ashtuquajtura “Banda Xhevdet Mustafa”, si dhe mbi 35 vite nga shembja e regjimit komunist, ku janë bërë publike me dhjetëra dëshmi e dokumente arkivore për atë ngjarje, përsëri ajo mbetet e mbuluar me mister dhe e vërteta rreth saj ende ka mbetur e pazbardhur plotësisht. Madje pa e ekzagjeruar aspak, mund të thuhet se “Banda Xhevdet Mustafa”, është një ndër misteret më të mëdha të regjimit komunist të Enver Hoxhës dhe pasardhësit të tij Ramiz Alia, përgjatë 45 viteve të sundimit të tyre. Pikëpyetjet më të mëdha dhe kryesore rreth saj, lidhen jo vetëm me rolin e Sigurimit të Shtetit në përgatitjen dhe sjelljen e saj në Shqipëri, por edhe me qëllimin apo misionin primar që kishte e ashtuquajtura “Banda Xhevdet Mustafa”! Pra: “vrasjen e udhëheqësit kryesorë të Partisë”, (gjithnjë sipas versionit zyrtar të asaj kohe, e artikuluar gojarisht dhe shkruar edhe nga vetë Enver Hoxha), por edhe me mënyrën se si u paraqit dhe veproi ajo pas zbarkimit në bregdetin e Divjakës; duke filluar që nga pamja e tyre e jashtme (veshjet dhe armatimi), apo duke eliminuar fizikisht disa persona, të cilit nuk e rrezikonin aspak rrugëtimin e tyre drejt Tiranës, gjë të cilat siç dihet, çoi dhe në dekonspirimin e tyre!
Lidhur me sa më sipër, ka aq shumë pikëpyetje dhe mistere, saqë do të duheshin shkrime të tëra dhe përsëri çdo analizë e bërë, nuk do të ishte shteruese! Madje mund ta shtojë edhe më shumë “mjegullën” që ka mbuluar atë që nga 26 shtatori i vitit 1982, kur ajo zbarkoi diku në bregdetin e Divjakës. Nisur edhe nga kjo, si dhe interesin e madh që ka pasur dhe vazhdon të ketë për të ashtuquajturën “Banda Xhevdet Mustafa”, në vazhdën e dëshmive si dhe dokumenteve arkivore që kemi publikuar në afro 35 vite nga shembja e regjimit komunist, në këtë shkrim po publikojmë disa dokumente arkivore të nxjerra së fundmi nga fondi i AIDSSH-së (Autoriteti për Informimin e Dokumenteve të ish-Sigurimit të Shtetit), të cilat publikohen për herë të parë dhe me faksimilet përkatëse nga Memorie.al.
DOKUMENTI SEKRET ME INFORMACIONIN E PUNËTORIT OPERATIV ENVER ZENELI, ME DËSHMITË E DHËNA NGA ISH-ZV. MINISTRI I MBROJTJES NAZAR BERBERI, LIDHUR ME URDHRIN E DHËNË NGA KADRI HAZBIU, PËR TË DËRGUAR NJË HELIKOPTER NË DIVJAKË
SEKRET
Ekzemplar i vetëm
Tiranë, më 11.2.1983
INFORMACION
Më datën 11.2.1983, nga ana e Zv. ministrit të Punëve të Brendshme, shokut Zylyftar Ramizi, u thirr Nazar Berberi dhe iu kërkua të jepte sqarime rreth urdhrit që ka dhënë më datë 26 shtator 1982, për të dërguar një helikopter në Divjakë. Ai fillimisht u pyet se për çfarë arsye ka dhënë urdhër për të bërë gati një helikopter më datën 26 shtator 1982? Pse e kërkoi? Ku do ta niste? Kush kish dhënë urdhër për këtë problem?
Nazar Berberi tha se më kanë dhënë urdhër në disa raste që helikopterët të shkonin me shërbim, vetëm kur janë kërkuar nga Ministria e Shëndetësisë, për arsye sëmundjesh të rënda. Përveç këtyre rasteve unë nuk kam dhënë asnjë urdhër, për asnjë destinacion tjetër. Me gjithë insistimet tona, që ai të jepte shpjegime për këtë problem, ai ngulte këmbë që nuk i kujtohej që më datë 26 shtator të kishte dhënë një urdhër të tillë dhe se përveç rasteve të sëmundjeve, s’kishte dhënë urdhër për asnjë rast tjetër.
U thirr sh. Pandeli Berberi dhe ja tha në sy Nazar Berberit, duke i thënë që: “Më 26 shtator 1982, rreth orës 9.00, juve me keni urdhëruar që të bëhet gati një helikopter, pastaj më vonë e keni analluar këtë urdhër”! Nazar Berberi hiqej sikur nuk i kujtohej dhe mbas shumë debatesh ai tha se: “Më kujtohet se atë ditë që u zbulua banda e Xhevdet Mustafës, isha në Ministrinë e Mbrojtjes Popullore.
Do hyja në mbledhjen e organizatës bazë të Partisë së Drejtorisë së Kuadrit. Atë ditë Veli Llakaj ishte në zyrë. Para dreke, orën e saktë nuk e mbaj mënd, por duhet të ketë afërsisht aty nga ora 9.00 e mëngjesit, më thërret Veli Llakaj dhe më urdhëron që të bëhej gati një helikopter, që do të shkonte në Divjakë të Lushnjes, sepse ishte diktuar një diversant dhe meqenëse ai ishte futur në një vend që nuk mund të kapet, duhet të shkonte një grup kimie, që të hidhte lëndë helmuese me veprim të përkohshëm.
Veli Llaka më tha se Kadri Hazbiu atë ditë kishte qenë në Elbasan dhe andej e kishte urdhëruar të bëhej gati një helikopter për në Divjakë. Siç më tha Veliu, Kadri i kishte thënë atij që në helikopter të shkonte dhe Enver Lagji, së bashku me helmet me veprim të përkohshëm. Në prezencën time, Veli Llaka, urdhëroi Enver Lagjin që të gjente këtë lloj helmi e, të nisej urgjent bashkë me drejtorin e Institutit të Kimisë në Ministrinë e Mbrojtjes Popullore.
Enver Lagji shkoi në Institutin e Kimisë dhe në Brigadën e Parë u vonua shumë se nuk po gjente helme të tilla dhe kur u kthye, nga Veliu u dha urdhër që të mos nisej helikopteri, se sipas Veliut banda u asgjësua. Unë sapo mora urdhrin nga Veli Llaka, mora në telefon sh. Pandeli Berberi, rreth orës 9.00, (datë 26.9.1982), dhe i thashë të bënte gati një helikopter”.
Kur i thamë se pse nuk dha shpjegime që në fillim për këtë problem, Nazar Berberi filloi të thoshte se: “Nuk m’u kujtua ky rast, por jo se s’desha t’jua thojsha”!
PUNËTORI OPERATIV
ENVER ZENELI
DOKUMENTET SEKRETE ME EKSTRATIN E RAPORT-INFORMACIONIT TË DEGËS SË BRENDSHME TË RRETHIT GJIROKASTËR, PËR BANDËN E XHEVDET MUSTAFËS, E CILA ZBARKOI NË DIVJAKË MË 26.IX.1982
SEKRET
Ekzemplar i vetëm
Tiranë, më 27.12.1983
Ekstrakt
Nxjerrë nga informacioni i Degës së Punëve të Brendshme Gjirokastër, Nr. 60/10, dt. 6.12.1982
“…Edhe kjo bandë që u kap me kryetar Xhevdet Mustafën, nga qeveria jonë ishte urdhëruar të kapeshin të gjallë, por bashkëpunëtori Kadri Hazbiu i shtypi me tank që të mos diktohej për vete. Ata kishin për qëllim udhëheqësin e Partisë. Me një variant ta vrisnin, tjetri ta helmonin, e me variantin e tretë ta çonin të gjallë në Bashkimin Sovjetik.
(Foto Barka nga Bodrishta, në PP, TA)
Oficeri i Drejtimit
Pandeli Pando
Sh. Ylli
T’i jepet detyrë Gjirokastrës, të sqarojë se nga i di ky person këto gjëra, e të na informojnë.
26.1.1983 Enver Zeneli
DOKUMENTET SEKRETE ME EKSTRAKTIN E RAPORT-INFORMACIONIT TË DEGËS SË BRENDSHME TË RRETHIT GRAMASH, LIDHUR ME FJALËT QË QARKULLONIN PËR BANDËN E XHEVDET MUSTAFËS
SEKRET
Ekzemplar i vetëm
Tiranë, më 27.12.1982
Ekstrakt
Nxjerrë nga informacioni i Degës së Punëve të Brendshme Gramsh, Nr. 5/8, dt. 13.11.1982.
“….Kadri Hazbiu, ç’e do që u kap, se ai desh të bënte punën e madhe. Ai nuk donte ta vriste udhëheqësin kryesor, po sikur udhëheqësi kryesor të vriste veten?! Shkopi që do t’i jepesh udhëheqësit, ishte përgatitur pjesë pjesë nga jashtë dhe do të mbushej me lëndë eksplozive. Kadriu do t’ja jepte dhuratë, po ç’e do që u zbulua…”.
(S…M…, shtresë e mesme, me arsim 8-vjeçar, i këshilluar në 2/B, vjeç 38).
Oficeri i Drejtimit
Pandeli Pando
Shoku Ylli
T’i jepet detyrë Gramshit, të sqarojë se nga i di ky këto gjëra e, të na informojnë.
26.1.1983 Enver Zeneli
DOKUMENTET SEKRETE ME EKSTRAKTIN E RAPORT-INFORMACIONIT TË DEGËS SË BRENDSHME TË RRETHIT POGRADEC, LIDHUR ME FJALËT QË QARKULLONIN PËR BANDËN E XHEVDET MUSTAFËS
SEKRET
Ekzemplar i vetëm
Tiranë, më 27.12.1982
Ekstrakt
Nxjerrë nga informacioni i Degës së Punëve të Brendshme Pogradec, Nr. 17/8, dt. 15.11.1982.
“….Më ka thënë një shok nga Starova, se kur erdhi banda e kriminelit Xhevdet Mustafa, kishte vajtur edhe Kadri Hazbiu dhe Xhevdet Mustafa i kishte thënë Kadriut se ti më solle në Shqipëri, kështu që Kadriun e zbuloi Xhevdet Mustafa dhe kështu ka ardhur koha të bëhet luftë, por po nuk u bë, edhe tani s’ka për t’u bërë më, por sivjet me siguri duhet të pëlcasë luftë…”!
(Një element në 2/A, për llogari të Degës së I-rë)
Oficeri i Drejtimit
Pandeli Pando
DOKUMENTET SEKRETE ME EKSTRAKTIN E RAPORT-INFORMACIONIT TË DEGËS SË BRENDSHME TË RRETHIT GJIROKASTËR, LIDHUR ME FJALËT QË QARKULLONIN PËR BANDËN E XHEVDET MUSTAFËS
SEKRET
Ekzemplar i vetëm
Tiranë, më 10.1.1983
Ekstrakt
Nxjerrë nga informacioni Nr. 18, dat 4.1.1983, dërguar Degës së Punëve të Brendshme Gjirokastër
“…Edhe banda që u kap, kish urdhër që të kapeshin gjallë, por Kadri Hazbiu, si bashkëpunëtor i tyre, i shtypi me tank, që të mos diktohej vetë ai. Ata kishin si qëllim për eliminimin fizikisht të udhëheqësit kryesor të Partisë, ose ta çonin të gjallë në Bashkimin Sovjetik”.
Pandeli Pando
Shoku Pandeli Pando
Këto informacione serioze, na i vononi! Përse?! Përse i copëtoni! Kush e ka dhënë këtë informatë! Ç’masa janë marrë?!
Drejtoria e I-rë
Zylyftar Ramizi
Shoku Ylli
Materiali të vendoset në dosjen e armikut Kadri Hazbiu. Në shënimin që ka lënë shoku Zylyftar.
Të njoftohet shoku Pandeli Pando: i cili duhet të informojë për masat që janë marrë.
Edhe ne duhet të kemi dijeni, se nga i di ky këto gjëra, kush ja thotë?
26.1.1983 Enver Zeneli
Shoku Hekuran
Janë bërë gjëra të çuditshme.
Platforma nuk ndalon të informosh shokun Enver, për këdo e për kë del gjëra të dyshimta. Byroja Politike e ka vendosur Platformën e, prej saj e shokut Enver, merren udhëzime çfarë të bëhet më tej, për të bërë verifikimet e nevojshme./ Memorie.al
20.1.1983 Zylyftar Ramizi
