Nga Armand Plaka
Memorie.al / Ndërsa në Shqipëri sapo kishte vdekur diktatori Hoxha, dukej se Perëndimi dhe më konkretisht shtypi e mediat e tij, po interesoheshin më shumë për atë çka po ndodhte e do të ndodhte në vazhdim, me vendin e vogël komunisto-stalinist. Ndërkohë që enigma se kush do të ishte pasardhësi i Hoxhës ishte zgjidhur me kohë, tashmë duket se prej tij duhet të priteshin rezultatet e para dhe ai vlerësohej prej tyre, si qeveritari më efektiv që Shqipëria kishte pasur, qëkurse Hoxha ishte zhdukur nga skena publike.
Një afrim me Perëndimin kishte filluar qysh para vdekjes së Hoxhës, e kjo nuk kishte kaluar pa u vënë re e evidentuar edhe nga shtypi Perëndimor. Por një sërë dilemash qëndronin akoma të hapura.
Kështu, për shembull, çfarë do të bëhej tanimë me vendin e vogël stalinist? A do të afrohej ai më shumë me Bashkimin Sovjetik, apo me Perëndimin? Kush ishte në të vërtetë Ramiz Alia dhe sa përkrahës kishte në Byronë Politike?
A kishte sjellë ai një frymë të re sidomos pas Kongresit të IX-të të Partisë së Punës dhe a kishte ndërmend të kryente reforma të qëndrueshme ekonomiko-politike, sado të vogla, që do bënin kësisoj të mundur afrimin e vendit me Perëndimin e botën e jashtme?
Shtimi i marrëdhënieve diplomatike me botën, ishte tashmë një fakt evident, ashtu sikurse edhe “vendosmëria” për të mos lidhur marrëdhënie me SHBA-në e, Bashkimin Sovjetik.
Ndërsa vihet në dukje nënshkrimi i disa marrëveshjeve të tregtisë me vendet e rajonit e ato Perëndimore, hidhet dyshimi se nëse hapja ndaj botës nuk vazhdon, ekonomia shqiptare është e destinuar të mbetet në stanjacion e të falimentojë.
“Njerëzit, gjithsesi, nuk janë më aq të shkëputur nga bota e huaj. Kontakti i tyre kryesor me Perëndimin vjen nga radiot e huaja dhe kanalet TV. Të rinjtë veshin ‘blue-jeans‘ dhe mbajnë syze italiane”.
Kjo ishte atmosfera plot ankth, por njëkohësisht edhe plot shpresë për Shqipërinë post-enveriste, që tashmë duket se kishte hedhur pas krahëve një histori të gjatë diktatoriale dhe po përpiqej të shkëputej të paktën ekonomikisht prej saj. “Mbështetja ekonomike në forcat e veta, ka shkuar dorë për dorë me nacionalizmin militant.
Duke ia nisur nga fillimi i viteve ‘60, Shqipëria nisi të ndërtonte bunkerë me nga një dritare të vogël, sa për të nxjerrë tytën e pushkës – që ishin rezultat i një fushate mbrojtjeje të iniciuar e frymëzuar nga Hoxha, i cili trumbetonte kërcënimin e vazhdueshëm të invadimit të Perëndimit e të Lindjes mbi vendin e tij”.
Këto e shumëçka tjetër, pra, ishin dhe ato çfarë paraqitej në dy artikujt e revistës TIME, që mbajnë respektivisht datat 22.04.1985 e 01.12.1986, ku nga njëri te tjetri, ndihet si të themi “shpresa e ndryshimeve”, megjithëse nuk kishte kaluar shumë kohë nga vdekja e Enver Hoxhës.
Duke iu kthyer ngjarjeve në retrospektivë, në artikullin e parë të ‘TIME’, pak ditë pas vdekjes së Hoxhës, më 11 prill 1985, hasim, sigurisht, fillimisht në një përshkrim të shkurtër e të përgjithshëm të jetës e karrierës politike të Enver Hoxhës, para se të kalojmë në parashtrimin e gjendjes post-Hoxha në Shqipëri e, shpresat për një politikë më të hapur ndaj botës së jashtme.
Aty mësojmë, gjithashtu, refuzimin që Shqipëria i kishte bërë një mundësie për të rilidhur apo përmirësuar marrëdhëniet me Bashkimin Sovjetik, duke refuzuar edhe telegramin zyrtar të ngushëllimit për vdekjen e diktatorit shqiptar. Për më tepër, artikulli në fjalë hedh hije dyshimi edhe mbi (vetë)vrasjen e Mehmet Shehut.
Shqipëria, një vend i izoluar malor me 2.9 milionë banorë, është një vend i statistikave të errëta. Është kombi më i varfër në Evropë dhe njëra ndër shoqëritë më të mbyllura në botë. Është vendi i politikave të ashpra të brendshme e, ndër bastionet më të fundit staliniste në botë.
Kjo është trashëgimia e Enver Hoxhës, udhëheqësit të Shqipërisë, qysh nga viti 1944, i cili vdiq javën e kaluar, nga një atak kardiak në moshën 76-vjeçare.
Për më shumë se 40 vjet, Hoxha e mbajti vendin e tij të vogël në linjën që ai e konsideronte “komunizmi i vërtetë”: mbështetja në forcat e veta, kontrolli i plotë partiak dhe dyshimi mbi të huajt, ishin dhe arsyet që e çuan atë të refuzonte si Amerikën ashtu dhe Bashkimin Sovjetik dhe gjithashtu, të ftohte në maksimum marrëdhëniet me Kinën e Jugosllavinë.
Ai e përmbushi vizionin e tij të plotë, mbi atë që kishte ndërmend të bënte me vendin e tij, në vitin 1967, kur ai ndali të gjitha aktivitetet religjioze në vend: “E vetmja fe që Shqipëria kishte nevojë tashmë e tutje, ishte Partia e Shqipëria”.
Pasardhësi i Hoxhës është Ramiz Alia, 59-vjeçar, i cili u emërua në krye të partisë, si sekretari i ri i saj, të shtunën e shkuar.
Shumë vëzhgues besojnë se Alia, Presidenti i Shqipërisë qysh nga viti 1982, ka qenë qeveritari më efektiv, qëkurse Hoxha filloi të zhdukej nga dalja në publik vitin e shkuar, për shkak të parametrave të dobët shëndetësorë dhe dëshirës për të shtuar më shumë veprat e tij të shkruara, të cilat, pas vdekjes së tij, tashmë kapin shifrën e 39 volumeve.
Vdekja e Hoxhës vjen në një kohë kur Shqipëria, ka bërë përparim në rishikimin e marrëdhënieve ekonomike me Perëndimin. Vitin e shkuar, marrëveshje tregtie u nënshkruan me Italinë, Greqinë e Turqinë, si dhe me Austrinë.
Marrëdhëniet e Shqipërisë me Moskën ka shumë gjasa të mbesin të tensionuara, një fakt ky që është theksuar edhe gjatë javës së shkuar, kur Shqipëria refuzoi një mesazh ngushëllimi, nga ana e sovjetikëve.
“Ne nuk kemi të bëjmë fare me ta”, – tha një zëdhënës i ambasadës shqiptare në Vjenë, për agjencinë “Reuters”. Enver Hoxha i prishi marrëdhëniet me Moskën, pas përpjekjeve destalinizuese të Nikita Hrushovit, në fillim të viteve ’60-të.
Ai më vonë pranoi një ndihmë ekonomike prej 5 miliardë dollarësh nga Kina, por edhe kjo lidhje u shua në vitin 1972, pasi Kina përmirësoi marrëdhëniet e saj me SHBA-në.
Hoxha, produkt i një familjeje të mesme myslimane dhe i arsimuar në Francë, erdhi në pushtet si kreu i lëvizjes partizane të rezistencës ndaj gjermanëve e italianëve në kohën e Luftës së Dytë. Ai e udhëhoqi Shqipërinë me dorë të hekurt, duke dërguar dhjetëra-mijëra njerëz në kampe të punës së detyruar.
Ai nuk toleroi asnjë opozitë politike në vend dhe rivalët e tij u eliminuan në mënyrë të vazhdueshme, duke përfshirë këtu edhe Kryeministrin Shehu, bashkëpunëtorin e tij më të ngushtë.
Mehmet Shehu, zyrtarisht u raportua se kishte kryer vetëvrasje në dhjetor të vitit 1981, por përflitet gjerësisht se Hoxha, është ai që e vrau atë, për shkak se ai kishte kërkuar lidhje më të forta me Perëndimin, gjë të cilën Hoxha më pas e kishte kundërshtuar. / Memorie.al
(Përshtatur sipas revistës “Time – magazin”, e hënë 22.4.1985)
