Nga Fatmira Nikolli
Memorie.al / Një djalë i ri, tërheqës, me flokë të kërleshur, qëndron i ftohtë dhe me sytë plotë dritë, para aparatit. Kur është shkrepur kjo foto, biri i një ish-kryeministri, ishte kthyer nga Franca, ku kishte studiuar dhe qe vendosur në Tiranë. Prej Parisit, ku i ati kishte qenë konsull, kishte sjellë edhe frymën e lirisë dhe të të drejtave të njeriut. Asokohe në të 30-at e hershme, është me pranga në duar: ka kundërshtuar regjimin e sapo vendosur në Shqipëri dhe aparati që ka përballë, do të fiksojë imazhin e tij rinor, për një dosje që do të mbyllej vetëm në vitet 1990-të. Me një vëlla e një motër, që banonin mes Italisë e Francës, ai është i vetëm në Shqipëri dhe i ‘vetëm’ në qelinë ku priste akt-akuzat, si; “agjent i Francës” e, “mik i të huajve”, që ende nuk kishin ikur nga Tirana e “çliruar”! Refuzon t’u përgjigjet pyetjeve sipas andjes së hetuesve dhe fyen rëndë atë, që i del dëshmitar. Akuzohet se kur luan tenis, gjatë pushimeve, bën biseda, ku jep informata. Ai nuk i pranon akuzat, madje “mban qëndrim armiqësor”, me hetuesit.
Autoriteti për Informim mbi Dosjet e ish-Sigurimit të Shtetit, ka publikuar pjesë nga dosja për Jusuf Vrionin. I lindur më 16 mars 1916, në familjen e mirënjohur beratase të Vrionëve, Jusufi u arsimua në Paris, pas emërimit të të atit diplomat. Në vitet 1920, Iliaz bej Vrioni, u dekorua me Urdhrin e Lartë të Legjionit të Nderit, nga shteti francez.
I shkolluar për drejtësi në Francë e Itali, intelektual i nivelit të lartë, Jusuf Vrioni u rikthye në Shqipëri, në vitin 1943. Më 13 shtator 1947, u arrestua nga regjimi komunist, me akuzën; “për faje penale kundra Popullit dhe Shtetit, si anëtar i organizatës tradhtare Social-Demokrate dhe si agjent i spiunazhit Francez në Tiranë”.
DOKUMENTET ARKIVORE, TË PUBLIKUARA NGA ‘AUTORITETI’
Pas hetuesisë tejet të vështirë më shumë se njëvjeçare, Jusuf Vrioni u dënua nga Gjykata Ushtarake e Tiranës, më 8 korrik 1950, me 15 vjet privim lirie dhe punë të detyrueshme, “për aktivitet spiunazhi në shërbim të Francës dhe lidhje të ndryshme me të huajt”, akt-akuzë e ngritur dhe firmosur nga Ministri i Punëve të Brendshme, Mehmet Shehu.
Po në akt-akuzë shkruhej se: “Përpara hetuesisë, ka mbajt nji qëndrim nga më armiqësorët, duke qëndruar shumë i vendosur në rrugën e tradhtisë dhe duke mos pranuar asnjë nga akuzat që i atribuoheshin, por ma e keqja asht, se n’asnji mënyrë nuk përgjigjesh rreth pyetjeve që i bëheshin, duke pretenduar se këta janë pyetje pa vend dhe të shkëputura, me nji fjalë kërkonte që hetuesia të ndjeki një formë procedurale t’atillë, që dëshironte ky, dhe këtë e bante gjithmonë ni nji kohë, kur vehesh në pozita të vështira dhe kur nuk kish ndonjë bazë mbrojtjeje”. Dënimin e kreu në burgun e Burrelit.
Pas lirimit nga burgu dhe internimit në Fier, në vitin 1960, u emërua përkthyes në Tiranë, në Shtëpinë Botuese “8 Nëntori”, ku përktheu në gjuhën frënge, librat e Ismail Kadaresë, veprat e Enver Hoxhës, si dhe libra të tjerë të regjimit komunist e propagandës së tij. Jusuf Vrioni, u ndoq për 27 vjet me radhë, nga Sigurimi i Shtetit, në përpunim aktiv 2/A dhe 2/B, që nga data 29.2.1964, deri më 28.04.1991, kohë kur dosja u arkivua.
Në dokumentet e dosjes së përpunimit nr. 1452, citohet: “Është shtresë e pasur feudale, babai i tij ka qenë kryeministër, si dhe ministër fuqiplotë (ambasador) në Francë, në kohën e Zogut. Vetë ka qenë me Legalitetin dhe mbas çlirimit është dënuar me burg, si spiun i francezëve. Është anëtar i ‘Partisë Popullore’.
Ka tendenca zogiste. Miqësi me ministrin (ambasadorin) anglez.
Vrioni ka shprehur rezerva për ‘Gjyqin Special’ ndaj ‘kriminelëve të luftës’ dhe e ka cilësuar si in-kompetent, ‘ku ligji është zbatuar arbitrarisht’.
“Ka pasur kritika për mungesë lirie të shtypit; administratë të pashkolluar, dhe ka kërkuar nga misionet e huaja, që të mos e njohin qeverinë, e dalë nga zgjedhjet…”!
Po sipas raportimeve, Vrioni dyshonte në drejtësinë e gjyqeve komuniste. Sipas tij, “njerëzit janë marrë në qafë për një fjalë goje, se kanë shprehur mendimin e tyre të lirë…”! “Se nga torturat, të gjithë e kanë dhënë nga një fjalë. Demokracia e vërtetë nuk vendoset me burgje dhe vrasje”. Veç Vrionit, mbi 17 veta të rrethit të tij familjar, mbaheshin në vëzhgim.
Për më shumë rreth dosjes së përpunimit e Isuf (Jusuf) Iliaz Vrionit, e cila është de-klasifikuar nga AIDSSH më 21.1.2019, të gjithë të interesuarit, mund të njihen me përmbajtjen e saj, në përputhje me ligjin 45/2015. Memorie.al
