Nga Luljeta Progni
Memorie.al / Është një vend në qendër të Sarandës, ku një grua e moshuar shkon çdo 6 maj e, vendos një tufë me lule, qan e lutet. Për ata që nuk e njohin, duket sikur lulet, lotët e lutjet shkojnë drejt askujt e askundit. Rreth 100 metra përtej godinës që dikur ishte Dega e Brendshme e Sarandës, ndodhet një bunker, i cili është kthyer në muze për krimet e komunizmit. Përballë tij gjendet një pus, që në Sarandë e quajnë: “Pusi – varr”. Nuk ka asnjë pllakat apo shenjë që e dallon atë pus nga të tjera objekte, që gjenden në atë territor.
Zoica Nini është 73 vjeçe, ajo shkon çdo vit atje sepse janë aty eshtrat e babait të saj. Zoica ishte vetëm dy-muajshe kur regjimi komunist, vendosi ta vrasë e ta gjymtojë babain e saj, Foto Nini. Ai ishte vëllai i dy dëshmorë të Luftës Antifashiste Nacional-Çlirimtare, Kiço dhe Pavllo Nini. Eshtrat e dy vëllezërve dëshmorë të LANÇ-it, janë në varrezat e dëshmorëve dhe emrat e tyre janë në lapidarin e fshatit Nivicë-Bubar.
Ndërsa eshtrat e vëllait të tyre Foto Nini, janë në atë pus ku për fat të keq, janë hedhur kufomat e dhjetëra të pushkatuarve, si kundërshtarë të regjimit. Zoica nuk e ka parë kurrë babanë e saj dhe kurrë nuk e mësoi arsyen pse regjimi e vrau dhe e hodhi në atë pus varr. Zoica ka mësuar nga gjyshja e saj Marta Nini, se babai Foto Nini u vra mizorisht nga regjimi komunist, kur Zoica ishte vetëm dy muajshe.
“Ma ka rrëfyer gjyshja Martë”
“Foto erdhi i lodhur nga stani në mal, ku qe çoban me pak dhi, që të mbanim frymën gjallë. Të puthi ty që ishe 2-muajshe dhe përkëdheli vëllain tënd, që ishte gjithashtu dy muajsh, i cili nuk pati jetë të gjatë, se u sëmur dhe vdiq pa mbushur vitin”, nis kështu rrëfimi i gjyshes që mban mend Zoica.
E ka dëgjuar me mijëra herë këtë rrëfim, sepse është rritur nga gjyshja Marta. Ajo ishte një plakë me brengë të madhe në zemër, sepse i kishin vrarë tre djemtë. Vazhdon rrëfimi i Zoicës…!
“Pasi na kishte puthur ne fëmijët, babai ishte shtrirë të çlodhej pak. Papritur, u dëgjuan zëra të fortë që thërrisnin:-O Foto Nini, o Foto Nini…! Gjyshja kishte dalë tek porta dhe ata e kishin pyetur për babain se a ndodhej në shtëpi. Gjyshja u tha se ndodhej brenda dhe qe shtrirë për t’u çlodhur. Ata i kërkuan t’i thoshte tim eti, që të dilte pak tek porta.
Babai doli dhe ata i thonë të shkonte pas tyre. Babai diçka nuhati dhe u kërkon që të vishet, por ata i thanë të shkonte ashtu siç qe, se do të kthehej shpejt. Zëri i tyre nuk i pëlqeu gjyshes. Kish hakërrim, mëri, tërbim, pabesi, dukeshin si hungërima hienash dhe vampirësh gjakpirës.
Zemra e nënës që ndjen shumë, parandjeu se diçka e keqe po i kurdisej të birit dhe zemra e saj qe e helmuar se dy djem i kish lënë në Luftën Nacional-Çlirimtare si dëshmorë e, plaga e shpirtit nuk i qe mbyllur, megjithëse për nënën nuk mbyllet kurrë. Kështu që vendosi t’u shkonte nga pas.
Pa kaluar as dy-tre metra nga porta, ata shpërthyen në ulërima, e kapën babain nga krahët, duke e zvarritur dhe goditur me shkelma, madje kishin mbledhur edhe shumë persona nga komuniteti egjiptian, që janë të shumtë në Sarandë, dhe e godisnin babanë me gurë e sende të tjera, me ç’të mundnin e ç’të gjenin, pa le më sharjet e fyerjet.
Trupi i babait u mbulua me gjak. Gjyshja bërtiste nga pas se çfarë u kish bërë djali e ç’kishin me të. Kështu vazhdoi gjatë gjithë rrugës, derisa e futën në Degën e Punëve të Brendshme. Aty gjyshja nuk e ndoqi dot më se nuk e lejonin brenda”, rrëfen Zoica.
Fundi tragjik i birit të vetëm
Mëngjesin e ditës tjetër, Marta do të merrte lajmin e tmerrshëm për birin e saj. Foto Nini, kishte ndërruar jetë në kushte mizore, i lidhur këmbë e duar dhe i kthyer me kokëposhtë i varur në një litar. Martës ia kishte rrëfyer një pastruese e Degës së Brendshme, kohë më vonë. Dudija ishte pastruesja, se ashtu i thërrisnin në Sarandë. Ajo i kishte kërkuar mijëra here, që mos të tregonte, se kështu mund të përfundonte në burg.
“Në mëngjes Dudia kish parë rrobat e tim eti në oborr, të hedhura e të mbuluara nga gjaku. Gardiani K.V., i bërtiste me të madhe që t’i merrte e t’i digjte diku në një cep, rrobat e atij qeni. Po ç’kish ndodhur atë natë të zezë?! Pasi i kishin torturuar çnjerëzisht babain dhe tre të arrestuar të tjerë, i varën kokëposhtë dhe roje i vunë gardianin K.V. Rojën e zuri gjumi dhe të katërt të arrestuarit e varur kokëposhtë, ca nga torturat e ca nga qarkullimi i gjakut, që u ra në tru, vdiqën.
Mëngjesi i 1 korrikut 1948, i gjeti të vdekur babain dhe tre të arrestuarit e tjerë; Ilia Gogoni, Spiro Marangoi nga Delvina dhe Gaqe Muzina. Babait i masakruan kufomën, duke i thyer këmbët dhe duart, lanë një kufomë pa gjymtyrë. Por histeria e gjakpirësve të pamëshirshëm, që vërsuleshin si hienat e uritura mbi “gjahun” e pafajshëm, nuk kish mbaruar këtu.
Të katër viktimat e masakruara, i hodhën në pusin e Degës së Punëve të Brendshme, pus që italianët e kishin bërë për të pasur ujë të pijshëm, por pushteti komunist, e mbushi me gjak, eshtra dhe fate të njerëzve të pafajshëm”, i rrëfen kështu fjalët gjyshes, Zoica Nini.
“Pusi i kuq”
“Tek ai pus qenë hedhur dhe më para e më pas babait, edhe të tjerë viktima dhe nuk dihet numri i tyre. Këto tregonte Duduja e mirë, duke e porositur gjyshen dhe nënën, të mos bënin zë. Por këto i tregon më pas në vitet e demokracisë, nga interesimi i të afërmve edhe vet ish-gardiani K.V.
Ky ishte 24-orëshi i fundit i babait tim, që iu pre jeta në mes në mënyrë kriminale dhe u zhduk në mënyrë misterioze trupi i tij i vdekur, nga pushteti komunist i sapo vendosur i Enver Hoxhës.
Zoica thotë se jeta e tyre kaloi nën një kalvar të dhimbshëm e të mundimshëm, mes një trajtimi të keq si reaksionar. Gjyshja deri sa vdiq, e mbushte pjatën e gjellës me lot. Qante të tre djemtë e sajë, dy dëshmorët dhe “armikun” e pafaj e të pa varr. Por ama i trajtonin si reaksionar, por kurrë nuk u thanë një fjalë për babain.
Zoica dhe kushërira e saj Vasillo, thonë se nuk kanë reshtur së kërkuari; së pari, arsyen e arrestimit dhe pastaj vrasjen dhe zhdukjen misterioze të Foto Ninit. Por askush nuk u jep një përgjigje të saktë, përveçse: “Nuk kemi dokumente, kjo edhe nga arkivi i Ministrisë së Brendshme”. Kjo odise kërkimi nis zyrtarisht që nga viti 1977 e deri sot, por ka vetëm heshtje”, .
Foto Nini u arrestua dhe u vra brenda natës, pa asnjë akuzë dhe pa asnjë proçes gjyqësor, në atë godinë të ndërtuar nga italianët dhe në vitet e para të çlirimit, u kthye në Degën e Punëve të Brendshme të Sarandës. U hodh në atë pus ku thotë se janë hedhur eshtra e shumë të tjerëve.
Dhe pikërisht për këtë, Zoica e ka një pyetje që i drejtohet pushtetarëve e ish-pushtetarëve të dy kohëve: “Pse heshtet për këtë pus-varr, cilat janë viktimat dhe pse u hidhen në atë pus kufomat e tyre”?!/ Memorie.al
(Rrëfimi i Zoica Ninit bashkë me fotografitë, janë marrë në atikullin me titull: “Pse heshtet për varrin masiv të viktimave të ish-Degës së Punëve të Brendshme të Sarandës, botuar në gazeta Telegraf, me autor Agron Mema).
Marrë nga Kujto.al
