Nga DASHNOR KALOÇI
Memorie.al / Para pak ditësh (me 13 nëntor 2025), në Krakov të Polonisë u organizua një aktivitet nga Fondacioni gjerman “Maximilian Kolbe”, ku ishin të ftuar edhe shumë ish-të burgosur dhe të dënuar politik nga vende të ndryshme të Europës, viktima të diktaturave fashiste, naziste dhe komuniste. Në atë aktivitet të cilin patëm mundësinë ta ndiqnim nga afër (pas ftesës së organizatorëve të saj), fjalën e rastit e mbajti argjipeshkvi gjerman Dr. Bertram Meier, presidenti i fondacionit “Maximilian Kolbe”. Veç të tjerash, Dr. Bertram Meier, i kushtoi një vend të veçantë edhe të ftuarit special nga Shqipëria, z. Zenel Drangu, kryetar i Shoqatës së ish-të Dënuarve dhe Burgosurve Politikë të rrethit të Shkodrës, i konsideruar si një nga heronjtë e gjallë të rezistencës antikomuniste gjatë periudhës së regjimit diktatorial të Enver Hoxhës dhe pasuesit të tij Ramiz Alia.
Në këtë kuadër, Fondacioni “Maximilian Kolbe Werks”, i akordoi Z. Drangu një “Çmim Mirënjohje”, edhe në nderim të punës e kontributit të tij të madh në këto 35 vite pas shembjes së komunizmit, për evidentimin, promovimin e përkujtimin e vlerave të veçanta të shtresës së ish-të dënuarve dhe burgosurve politik, jo vetëm në rrethin e Shkodrës, por edhe më gjerë. Ky çmim i cili që nga viti 2002 jepet çdo dy vjet për individë të veçantë nga e gjithë Europa, iu dorëzua z. Drangu, nga vetë President i Fondacionit “Maximilian Kolbe Werks”, Argjipeshkvi Dr. Bertram Meier, i cili mbajti dhe një fjalim të veçantë në nderim të tij, që Memorie. al po e publikon të plotë dhe me fotot përkatëse.
Fjala e mbajtur nga Ipeshkvi Dr. Bertram Meier
Zonja dhe zotërinj, i nderuar Z. Drangu,
Jam i kënaqur që sot kemi mundësinë të nderojmë një njeri të veçantë – Z. Zenel Drangu. Ju uroj mirëseardhje të ngrohtë. Jemi shumë të kënaqur që kemi pasur një mik kaq të besueshëm tek ju për shumë vite. Para se të diskutoj punën e Z. Drangu dhe të shpjegoj pse kemi vendosur ta nderojmë atë, më lejoni të përshkruaj edhe një herë parimet që fshihen pas Çmimit “Maximilian Kolbe Werks”.
Me Çmimin “Maximilian Kolbe Werks”, i cili është dhënë çdo dy vjet që nga viti 2023 nga Fondacioni “Maximilian Kolbe” dhe “Maximilian Kolbe Werk”, duam të nxjerrim në pah individë ose niciativa që kanë dhënë një kontribut të veçantë në përballjen me të kaluarën e dhunshme të Evropës dhe në promovimin e pajtimit. Ne i kushtojmë vëmendje të veçantë niciativave dhe personave që punojnë ngushtë me ish-të burgosurit politikë dhe viktimat e terrorit fashist, nazist e komunist.
Një nga përvojat qendrore të procesit të pajtimit gjermano-polak është se të mbijetuarit e dhunës kanë një rol të veçantë për të luajtur. Gatishmëria për të kapërcyer dhunën mund të matet nga marrëdhënia praktike me ta. Kjo ka qenë dhe vazhdon të jetë logjika pas “Maximilian Kolbe Werks”, e cila ka ofruar shërbime të jashtëzakonshme për pajtimin gjermano-polak, që nga viti 1973. Meqenëse dëshmitarët okularë të pushtimit nazist nuk do të jenë më me ne në të ardhmen e parashikueshme, kjo sjell një kapitull të rëndësishëm në historinë e pajtimit gjermano-polak.
Ne themeluam Fondacionin “Maximilian Kolbe” në vitin 2007, për të ndërtuar mbi përvojat e kësaj organizate dhe procesin e pajtimit gjermano-polak në një shoqatë evropiane për pajtim në Evropë. Me Çmimin “Kolbe Werks”, ne duam ta mbajmë gjallë këtë traditë të frytshme në një mënyrë frymëzuese dhe të adresojmë çështjet aktuale që lidhen me mënyrën e trajtimit të së kaluarës së dhunshme të Evropës. Prandaj, nuk është për t’u habitur që ne kemi punuar edhe me partnerët tanë shqiptarë, që nga viti 2011.
Shqipëria është padyshim vendi në Evropë që vuajti më gjatë nën një diktaturë brutale staliniste. Një nga tiparet dalluese të kësaj diktature ishte se çdo aktivitet fetar, ishte ndaluar rreptësisht që nga viti 1967. Për komunitetet fetare, kjo nënkuptonte martirizime të shumta dhe një jetë të fshehur. Për shkak të lidhjeve të saj ndërkombëtare, Kisha Katolike ishte një fokus i veçantë i shërbimeve të Sigurimit Shtetëror Shqiptar.
Represioni komunist çoi në krijimin e kampeve të shumta të punës, burgjeve dhe zonave të depërtimit e internimeve. Fatet e atyre që ranë në kthetrat e dhunës komuniste tregojnë për çnjerëzimin dhe poshtërimin. Nuk ishin vetëm të burgosurit që u prekën, por edhe familjet e tyre. Ata tashmë konsideroheshin “armiq të popullit”. Edhe lirimi nga kampi internimit nuk e ndryshoi këtë akuzë. Kushdo që binte në kthetrat e dhunës komuniste në Shqipëri, ishte përgjithmonë i përjashtuar nga çdo e drejte dhe liri njerëzore.
Për fat të mirë, regjimi komunist në Shqipëri mori fund në vitet 1990-‘91. Megjithatë, pika e nisjes për ata që më parë ishin shtypur nuk ishte aspak e favorshme, ndërsa ata përshkuan rrugën e vështirë drejt demokracisë dhe vendosjes së një ekonomie tregu. Pas një periudhe fillestare tranzicioni, gjatë së cilës ish-sundimtarët humbën kontrollin, rrjetet e vjetra gradualisht u rikthyen në një formë të re. Fati i ish-të shtypurve dhe familjeve te tyre, gjithnjë e më shumë zbehej në sfond. Për shumë njerëz, kujtimet kritike të epokës komuniste ishin një barrë.
Në vitet e fundit, është bërë gjithnjë e më e qartë se lufta për kujtesë është një luftë për drejtësi, shërim dhe demokraci. Një demokraci që nuk përballet me plagët në shoqëri, infektohet shpejt me virusin e autoritarizmit. Shenja e parë e këtij infeksioni është indiferenca ndaj atyre që janë lënduar. Në këtë kontekst, takimi me njerëz si Zenel Drangu, është një shenjë e madhe shprese dhe një burim i fuqishëm inkurajimi. Zenel Drangu nuk është dorëzuar kurrë ndaj indiferencës sociale dhe prej shume vitesh, ai është kryetar i Shoqatës së të Përndjekurve Politikë dhe Familjeve të tyre në rrethin e Shkodrës.
Falë këmbënguljes, mençurisë dhe kreativitetit të tij, ata që janë prekur nga dhuna komuniste në Shqipëri, kanë një zë të besueshëm. Ajo që na bën përshtypje veçanërisht tek Z. Drangu, është se ai kurrë nuk i është dorëzuar urrejtjes dhe dëshirës për hakmarrje. Në vend të kësaj, me qetësi dhe maturi të madhe, ai ka kërkuar dhe gjetur mënyra, për të nxjerrë në pah në mënyrë efektive çështjet e së vërtetës dhe drejtësisë në trajtimin e historisë së komunizmit. Kjo dëshmi është edhe më e vlefshme duke pasur parasysh se ai vetë, u dënua me 25 vjet burg në vitin 1972, në një gjyq dramatik, në të cilin turma e manipuluar kërkoi dënimin me vdekje.
Krimi për të cilin ai – atëherë 24 vjeç – u akuzua, ishte përpjekja për t’u larguar nga Shqipëria, për të jetuar një jetë të lirë në Perëndim. Ai kaloi 15 vjet të dënimit të tij me burg, në kampin famëkeq të punës së detyruar të Spaçit. Në këtë kamp, të vendosur pranë një miniere bakri në malet e Shqipërisë, ai punoi si punëtor i detyruar në kushte çnjerëzore. Ai u lirua nga kampi në vitin 1989, pas amnistive të ndryshme. Në vitet që pasuan, Zenel Drangu nuk pushoi kurrë së bëri fushatë për të vërtetën rreth regjimit komunist.
Kur, në vitin 2012, një numër grupesh, përfshirë Fondacionin “Maximilian Kolbe” dhe “Renovabis”, vendosën ta shndërrojnë ish-kampin e Spaçit në një vend dinjitoz përkujtimor, Zenel Drangu ishte një nga ata që e promovuan në mënyrë aktive këtë proces, në vitet që pasuan. Dëshmia e tij si dëshmitar okular, të cilën ai e ndan me vizitorët e Spaçit, klasat shkollore dhe aktivitetet e veprimtaritë ndërkombëtare, është një shenjë inkurajuese se dhuna dhe urrejtja nuk është fjala e fundit për të. Përkundrazi, ai mbështet pajtimin shoqëror që i merr seriozisht plagët e së kaluarës dhe u përgjigjet atyre në mënyrë konstruktive dhe solidare.
Ballafaqimi me trashëgiminë toksike të komunizmit, nuk është vetëm një problem shqiptar. Jo, është një sfidë evropiane. Të prekur në mënyra të ndryshme nga kjo përbuzje për jetën njerëzore, ne jemi megjithatë të bashkuar në përpjekjet tona për të mos kaluar thjesht në agjendën e ditës. Kapërcimi i pasojave të dhunës kërkon njerëz me integritet dhe dhembshuri të palëkundur. Zenel Drangu është një person i tillë. Ai është një dritë shprese e ndritshme për ne. Faleminderit për dëshminë tuaj inkurajuese dhe ju uroj bekimet e pasura të Zotit, për punën tuaj të ardhshme./ Memorie.al
Ipeshkvi Dr. Bertram Meier
Krakov, më 13 nëntor 2025
