Nga DASHNOR KALOÇI
Memorie.al / Gjatë ditëve të fundit të vitit që lamë pas dhe fillimit të vitit 2026, mijëra shqiptarë vërshuan drejt pikave të kalimit kufitar, si në Rinas, Han të Hotit, Muriqan, Morinë, Qafë-Thanë e Kakavijë. Fluksi i lartë i qytetarëve që udhëtuan për të festuar pranë të afërmve apo në resortet turistike të vendeve fqinje, shkaktoi bllokime të gjata në akset rrugore. Vështirësitë më të mëdha u shënuan në aksin Elbasan-Pogradec-Korçë, ku kolonat e automjeteve u shtrinë për kilometra të tërë.
Një situatë e tillë pothuajse ka ndodhur edhe 35 vite më parë, kur me mijra shqiptarë iu drejtuan kufijve jugorë të Shqipërisë, por jo me makina, as me pasaporta. Madje shumica të zhveshur dhe të uritur, prej varfërisë së tejskajshme ku e kishte katandisur vendin regjimi komunist në fuqi i Enver Hoxhës dhe pasardhësit të tij Ramiz Alia, iknin në këmbë maleve të thepisura në ngricë e në dëborë, duke kaluar kufirin në mënyrë të paligjshme, për të shkuar në shtetin fqinjë Greqi.
Por jo të gjithë ia arritën kësaj, pasi vetëm në periudhën janar 1990 – shkurt 1991, me dhjetëra shqiptarë humbën jetën nga plumbat e rojeve të kufirit dhe qentë e tyre, apo dhe ngrinë nga të ftohtit në malet ku ata tentonin kalonin. Po kështu me qindra të tjerë u arrestuan dhe u dënuan me burg, nga ku u liruan në vitin 1991.
Një pjesë e kësaj drame që përjetuan shqiptarët në ditët e fundit të vitit 1990 dhe dy ditët e para të 1991-it, bëhet e ditur edhe nga ky dokument arkivor që po botojmë në këtë shkrim (nxjerrë nga Arkivi i Ministrisë së Punëve të Brendshme), ku ndodhet komunikata operative sekrete e Ministrisë së Brendshme, në të cilën është pasqyruar situata në rrethet kufitare nga Jugu në Veri.
Ku me qindra shtetas kërkonin dhe tentonin të kalonin kufirin shtetëror, për të dalë në Greqinë fqinje. Jo vetëm civilë, por edhe me qindra ushtarë e oficerë. Madje edhe një batalion xhenio nga Himara, mori rrugën për në Sarandë, për të kaluar kufirin. Për më shumë rreth kësaj situate të ndodhur nga data 31 dhjetor 1990, deri më 2 janar 1991, na njeh dokumenti në fjalë që publikohet për herë të parë (me faksimilen përkatëse) nga Memorie.al
KOMUNIKATA OPERATIVE SEKRETE E MINISTRISË SË BRENDSHME TIRANË, KU JANË PASQYRUAR NGJARJET NË PIKAT KUFITARE TË RRETHEVE SHKODËR, POGRADEC, KORÇË, ERSEKË DHE SARANDË, ME KALIMET MASIVE TË KUFIRIT NË DREJTIM TË GREQISË
REPUBLIKA POPULLORE SOCIALISTE E SHQIPËRISË S E K R E T
MINISTRIA E PUNËVE TË BRENDSHME Ekzemplar Nr.1
DEGA E PËRGJITHSHME Tiranë, më 3.1.1991
KOMUNIKATË OPERATIVE NR. 1
SHKODRA
Më datën 31.12.1990, u ndalua Arben Mihallaq Panajoti, ushtar i postës kufitare Tamarë, Petrit Isuf Hasanaj, Petrit Shyqëri Mema, ushtarë të postës kufitare Tamarë, për arsye se kanë shkelur rregullat e shërbimit, duke kaluar kufirin.
Më datën 31.12.1990, u ndaluan Ajet Haki Çela, vjeç 22, Arben Vullnet Lila, vjeç 19, Tomor Myslim Lila, vjeç 22, banues në Poliçan, për arsye se u kapën në tentativë për kalim të paligjshm të kufirit në postën kufitare Hot.
Më datën 2.1.1991, në sektorin e postës kufitare Bashkim, realizuan kalimin e paligjshëm të kufirit, Ndue Gjon Shqukaj, vjeç 27, Dile Zef Shqukaj, Llesh Gjon Shqukaj, vjeç 15 dhe një fëmijë 1 vjeç.
GJIROKASTRA
Më datën 31.12.1990, në fshatin Peshkëpi e sipërme, disa të rinj u afruan para postës së klonit dhe thërrisnin: “Një dy tre, hiqni telat, duam të shkojmë të Micotaqis, liri-demokraci”. Më vonë ata u shpërndanë.
Më datën 1.1.1991, në Jergucat, u ndalua një makinë me 13 persona nga Piqerasi. Pretendonin se shkonin në kakavijë për të kaluar kufirin, me preteksin se është hapur kufiri.
Me datën 1.1.1991, u ndaluan 12 veta nga Narta e Delvina, pasi u kapën në tentativë për kalim të paligjshëm të kufirit.
Më datën 1.1.1991, 30 ushtarë të Batalionit të Xhenjos të Himarës, pasi kanë heqyr rrypat dhe kapelet, janë nisur në drejtim të Sarandës për të kaluar kufirin. Gjatë rrugës u bllokuan nga komandanti i Brigadës dhe u kthyen.
SARANDA
Më datën 1.1.1991, ora 14.25, një helikopet luftarak grek, u fut në territorin e RPSSH-së, kuadrati 9519A, lartësi 256 metra dhe në thellësi 500 metra nga vija e kufirit në afërsi të luginës së Mandillos.
Helikopteri lëvizi në piramidat 77, 76, 75, 79 dhe u ul në tokën greke. Të njëjtin veprim një helikopter luftarak e ka kryer në piramidën 80, kuadrati 9941 C, i cili fluturoi për 5 minuta në thellësi të tokës tonë.
Më datën 31.12.1990, deri më 1.1.1991, kanë kaluar kufirin në pikat e kalimit Kataeto, Stillo, Qafë-Botë, Veri, Deshnicë etj., rreth 1000 veta, kurse nga data 1 deri në 2, kaluan kufirin rreth 500 veta. Janë kthyer 25 persona.
ERSEKA
Më datën Kol Gjok Paloka, vjeç 34, banues në Lezhë, pasi u kap në tentativë për kalim të paligjshëm të kufiri.
KORÇA
Më datën 2.1.1991, në sektorin e postës kufitare Vernik e Cerje, janë konstatuar gjurmë për kalim të kufirit nga 7 persona.
POGRADECI
Më datën 2.1.1991, u ndalua Serjat Refat Çuko, vjeç 20, i pa zënë me punë, për arsye se ka tentuar për të kaluar kufirin në mënyrë të paligjshëm. /Memorie.al
PËRGJEGJËSI I GRUPIT TË DREJTIMIT
MIÇO NAKO
Copyright©“Memorie.al”
Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e “Memorie.al”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj., pa autorizimin e “Memorie.al”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016
