Nga David Binder
-Gazeta amerikane, sjell profilin e piktorit të njohur shqiptar, i cili u ndëshkua me burg politik dhe internim, për shkak të prirjeve moderniste në art-
Memorie.al / Rreth 18 vjet më parë, Ali Oseku ishte shpallur një ndër dizajnët më të mirë të vendit, një piktor që kishte fituar një konkurs kombëtar dhe që i kishin dhënë një urdhër (medalje) nderi, siç jepte regjimi komunist, për njerëzit e dalluar në punë, stërvitje e kudo, me motivacionin; “Për rritjen e shpirtit revolucionar”. Ai ishte vetëm 28 vjeç. Më vonë ai ishte dënuar si një modernist, që kishte rënë në magjinë djallëzore të Pikasos, Shagallit dhe te më të këqijtë, piktorët dekadentë, si Xhakson Pollok dhe Salvador Dali.
Arrestimi
Policë të Ministrisë së Brendshme, Sigurimi i Shtetit) shkuan në apartamentin e tij të vogël dhe i thanë se ai; “ishte i arrestuar”. Ata thanë se ai kishte bërë një krim ideologjik, “duke bërë propagandë për armikun”.
“Jo”, – kishte kundërshtuar zoti Oseku. “Piktura nuk mund të bëjë propagandë”. “Policët urdhëruan që të digjen 200-300 pikturat e mia. E kisha harruar numrin e tyre të saktë”, kujton Oseku. Pastaj, pas gjashtë muajve në hetim, ai është dërguar në burg. Fjalia që i kishin thënë atij ishte: “I rrezikshëm për realizmin socialist shqiptar dhe që infektonte të rinjtë”.
Ai është dërguar në kampin e të burgosurve në Spaç, në pjesën qendrore të vendit, duke u ndëshkuar nën një regjim të detyruar punë në minierë. “Nëse nuk realizojë normat e plota, ata të keqtrajtonin, duke të mbyllur lakuriq në qeli”, – kujton ai.
Anti-modernizmi
Ishte duke u bërë një fushatë kundër artit modern edhe në vendet e tjera komuniste në atë periudhë, por askush nuk kishte konsekuenca kaq mizore, sa ato me të cilat u përballën zoti Oseku dhe artistë të tjerë shqiptarë.
“Unë nuk lejohesha të pikturoja”, – thotë ai, duke përshkruar periudhën e hershme të trajtimit në sundimin e Enver Hoxhës, i cili e mbajti Shqipërinë në rrugëtimin komunist, që nga viti 1944 dhe duke qëndruar në kursin e politikës staliniste të pandërprerë, deri në vdekjen e tij, në vitin 1985.
Një statujë e madhe e Stalinit, qëndronte në bulevardin kryesor të Tiranës, deri në dimrin e fundit, kur atë e përmbysën demonstratat antikomuniste.
Në fillimin e vitit 1970, personalisht Enver Hoxha lançoi një fushatë kundër modernizmit, në muzikë dhe në artet shqiptare, e cila viktimizoi edhe zotin Oseku.
Pas katër vitesh në Spaç, piktori ishte liruar, por sërish u dënua me punë të detyrueshme, në Kombinatin Metalurgjik “Çeliku i Partisë” në Elbasan, një qytet i ndotur tej mase pranë lumit Shkumbin, rreth 35 milje në jug të kryeqytetit.
Pavarësisht nga funksioni që mbante, si të gjithë metalurgët e Elbasanit, paga mujore e të cilëve arrinte deri në 80 dollarë, zoti Oseku, u lejua të rifillonte aktivitetet artistike. Ai krijoi një rreth artistësh amatorë, me miqtë e tij punëtorë.
“Haraçi”
Thonë se mund të përshpejtohej rehabilitimin e tij duke pikturuar sipas rregullave në stilin ideologjik, të përcaktuar nga Enver Hoxha, por ai nisi sërish me furçën e tij të dalë kundër. “Unë pikturova heronjtë e punës socialiste”, – kujton ai.
“Dy herë pikturova Enver Hoxhën, katër metra të lartë”. Zoti Oseku tha se ai i kishte marrë përsipër të tilla detyra përulëse “vetëm për të mbështetur familjen time, 9-anëtarëshe”. Në tërësi ai kaloi 10 vjet, nën kontroll të rreptë.
Studioja e zotit Oseku, është në një qilar të lagësht qymyri në bodrum, 10 hapa larg rrugës “Kongresi i Përmetit”, në një nga akset kryesore të Tiranës. Ai hapi derën e kalbur prej druri të një dhome, që ndriçohej nga projektorët.
Nëpër dy anët e murit, vareshin pikturat e fundit të Osekut, – portretet e gruas dhe vëllait të tij, ende të lagështa, disa peizazhe dhe disa nudo të kushtueshme. “Unë duhet që të lyp dhe të marr hua tubetet e bojërave”, – thotë ai.
Zoti Oseku shpeshtoi një kopje të veprës së tij të fundit, një poster për Partinë Demokratike, të krijuar së fundi, që u përdor prej saj në fushatën elektorale kundër komunistëve.
“Aty tregohej një shenjë “V”-je, simbol i lëvizjes antikomuniste. Brenda V-se së Osekut, kishte gjelbërim, fusha pjellore. Jashtë saj fusha ngjyre kafe, të fishkura dhe të acarta, që simbolizojnë sundimin komunist. Memorie.al
Shkrimi është publikuar në “New York Times” më 9 maj 1991
Titulli është redaksional
Përgatiti për botim, Albert Gjoka
