“New York Times”: Kulisat e takimit Alia-Micotaqis, në vitin 1991
Memorie.al / Bisedimet e sotme midis udhëheqësve shqiptarë dhe grekë, kanë dështuar për zgjidhjen e krizës që ka ndodhur me eksodin e më shumë se 6 mijë refugjatëve shqiptarë, që shkuan drejt Greqisë. Ndryshimet ishin në mënyrë të dukshme serioze, saqë kryeministri i Greqisë, Konstandin Micotaqis, lideri i parë perëndimor që viziton Shqipërinë, që kur u vendos regjimi komunist në vitin 1944, deklaroi se; “nuk është i sigurt në tërësi, nëse vizita e tij do të sjellë zhvillime më të mira, apo më të këqija, mes dy vendeve”.
Zoti Micotaqis, duke folur në prani të gazetarëve, në një bisedim publik disi të çuditshëm me presidentin e Shqipërisë, Ramiz Alia, u shpreh për pritjen e tij: “Nuk është e mjaftueshme të themi se ne dëshirojmë marrëdhënie të mira, por duhet të bëjmë diçka rreth tyre. Dhe të arrihet kjo, nuk është thjesht e mjaftueshme, që të veprojë vetëm njëra palë”.
Vizita dyditore e kryeministrit grek në Shqipëri, në të vërtetë, kërkonte një marrëveshje që t’u jepet fund tensioneve rreth vërshimit të refugjatëve shqiptarë në Greqi, ku pjesa më e madhe e tyre, janë grekë etnikë. Athina ka akuzuar se eksodi është i nxitur nga Tirana, që të shpëtojë vendin nga ndonjë kërcënim i mundshëm i minoritetit dhe përmes saj, të tkurret opozita politike, në prag të zgjedhjeve të para shumëpartiake, që do të mbahen në shkurt.
Greqia kërkoi formulimin e një qëndrimi publik nga Ramiz Alia, që t’u garantojë amnisti refugjatëve dhe të premtojë kthimin e sigurt të tyre, si dhe, në serinë e masave, të parashikohet dhënia e ndihmës minoritetet etnik grek.
Nuk pranohen kërkesat greke
Në të vërtetë shqiptarët përjashtuan pjesën më të madhe të kërkesave të bëra nga grekët. Sazan Bejo, një zëdhënës i Ministrisë së Jashtme të Shqipërisë, tha se; “Tirana refuzoi të deklarojë një amnisti për refugjatët, por do të shtrojë për diskutim ‘lehtësimin’ e tyre, sipas ligjit shqiptar. Kjo kupton se ata do të jenë të penalizuar, vetëm nëse janë larguar pa një pasaportë dhe aplikim vize dhe vërtetim dalje, apo shumica e tyre, që do të pohojnë se janë arratisur nga persekutimi politik.
Bejo shtoi gjithashtu se; “pala shqiptare refuzoi kërkesat greke që një delegacion i Kombeve të Bashkuara, të lejohet që të vizitojë grekët etnikë në Shqipëri; që të ngrihen konsullata greke në tre qytete shqiptare në Juglindje, të populluar në pjesën më të madhe nga minoritarë grekë dhe që priftërinjtë grekë të lejohen të kryejnë shërbesat në kishat ortodokse greke”.
Tirana zyrtare u përgjigj se; “vizita e delegacionit të Kombeve të Bashkuara është një çështje që do të kërkohet vetë nga kjo organizatë; se Ambasada Greke këtu, është e mjaftueshme, pa pasur nevojë për konsullata të tjera dhe se Kisha Ortodokse Shqiptare, është e pavarur nga Kisha Greke”.
Gjithashtu, të dy palët nuk ranë dakord për numrin e minoritetit etnik grekë. Zëdhënësi shqiptar, tha se Tirana zyrtare ka përllogaritur një numër, që mund të jetë rreth 60 mijë, në krahasim me të dhënat greke, që flasin për rreth 400.000 minoritarë.
Po ashtu, jo vetëm që nuk u pranua pretendimi grek për keqtrajtimin e minoriteteve, por për herë të parë Tirana zyrtare, nisi kundërsulmin, duke shpallur se; “ndodhet një minoritetit etnik shqiptar atje”. Greqia refuzoi që të flasë për këtë çështje.
Presidenti Alia, nuk pranoi argumentet se këtu kishte një dështim total në bisedime. Por ai nuk dha detaje të marrëveshjes së paralajmëruar, rreth ndonjë çështjeje thelbësore. Duke folur në prani të zotit Micotaqis dhe gazetarëve në zyrën e tij në Presidiumin e Kuvendit Popullor, ai tha se; “unë nuk do të flas për një dështim.
Unë nuk mund të shprehem se marrëdhëniet shqiptaro-greke, janë duke u forcuar, gjë që e dëshirojmë të gjithë, apo rreth çështjes së minoritetet etnik grek”. Të dyja palët bënë përpjekje në minutat e fundit, që të arrijnë një marrëveshje të pjesshme, që u reflektua me një qëndrim të përbashkët nga dy ministrat e Jashtëm.
Megjithëse nuk është garantuar një amnisti e plotë për emigrantët, dy diplomatët thanë: “Të dyja palët janë dakord se kjo është në interesin e tyre të ndërsjellë, që grekët e minoritetet të mbeten në vendin e tyre, pra të mos largohen; dhe që ata që janë larguar, të mund të kthehen dhe të vazhdojnë të jetojnë këtu pa asnjë ndëshkim, si qytetarë të lirë të Shqipërisë”.
Ministri i Jashtëm grek, Antonis Samaras, tha në mbyllje të konferencës së shtypit se “qëndrimi tregon se bisedimet nuk kanë qenë një dështim”. Ai tha gjithashtu se “kërkesat e tjera të Greqisë nuk janë refuzuar tërësisht, por janë duke u marrë ende në konsideratë nga shqiptarët”.
Jugosllavët përzënë forcërisht, 368 shqiptarët e arratisur në 1990-ën
Përballë shtimit të numrit të azilkërkuesve shqiptarë dhe ngurrimit në rritje të shteteve perëndimore, për të parandaluar strehimin përfundimtar të tyre, autoritetet jugosllave javët e fundit kanë nisur të kthejnë forcërisht të gjithë të arratisurit nga Shqipëria, që qeveria e shtetit komunist i kishte raportuar si të dënuar dhe, nëse ktheheshin, të arratisurit do të vuanin gjer në tre vjet burgim.
“Autoritetet jugosllave rikthyen 368 të arratisurit shqiptarë në 30-31 janar”, – thanë sot zyrtarët e Kombeve të Bashkuara. Grupi raporton se mes tyre, ka edhe gra dhe fëmijë.
Ndëshkimi i dyfishtë për të arratisurit
Diplomatët perëndimorë këtu janë shprehur të shqetësuar, se 100 shqiptarë të tjerë llogaritet të jenë dënuar në një afat kohor 30-ditor këtu, për hyrje ilegale dhe mundet që së shpejti të kthehen në Shqipëri, për më tepër që mund të kthehen edhe ata që kanë qenë në të kaluarën. te Komisioni i Lartë i Kombeve të Bashkuara për Refugjatët, të cilët ishin mbajtur si azil-kërkues derisa ishin strehuar në vendet e treta.
Për shumë dekada, Jugosllavia ka qenë pikë tranziti për njerëzit që largoheshin nga vendet e bllokut të ish-Lindjes. Të tilla arratisje, kanë ardhur duke u zvogëluar sapo qeveritë e reja në këto vende bënë procedurat ligjore të udhëtimit më të lehta, por zyrtarët këtu dhe kudo në Europën Perëndimore, tani janë të frikësuar se varfëria ekonomike dhe lehtësitë e reja të emigrimit, mund të prodhojnë një vërshim të pashmangshëm të refugjatëve që kërkojnë një jetë më të mirë në Perëndim.
Shqipëria, vendi më i varfër dhe i prapambetur i Europës, është qeverisur që pas Luftës së Dytë Botërore nga komunistët në mënyrë strikte, saqë edhe tani, në muajt e fundit, ata kanë mbyllur udhëtimin jashtë vendit, pothuajse për të gjithë qytetarët.
Edhe kërkesat e tyre për pajisje me leje pakësohen përpara se ata do të udhëtojnë në një qytet tjetër brenda vendit. Vërshimet e fundit të të arratisurve nga Shqipëria, kanë qenë për shkak të standardeve dëshpëruese të jetesës këtu dhe një zvogëlimi të kontrollit kufitar.
Tirana zyrtare nuk jep siguri
“Qeveria jugosllave është veçanërisht e ndjeshme rreth të arratisurve shqiptarë, sepse ka probleme me shumicën e shqiptarëve etnikë, që ndodhen në rajonin serb të Kosovës”, – thotë një diplomat perëndimor.
“Qeveria e Beogradit informoi Komisionin e Lartë të Kombeve të Bashkuara të martën, se zyrtarët shqiptarë në pikën e kalimit kufitar afër qytetit të Titogradit, në Republikën jugosllave të Malit të Zi, kanë dhënë garanci verbale se shqiptarët nuk do të dënohen nëse ata janë kthyer përmes kufirit”, – tha një zyrtar i OKB-së.
“Kjo lloj sigurie nuk është e mjaftueshme”, – këmbënguli zyrtari. Sipas tij, “Parimi i paprekshëm i mbrojtjes së refugjatit është se personat nuk rikthehen në vendin e tyre, kur ata do të kenë jetën ose lirinë e tyre të rrezikuar”.
Komisioni i Lartë i Kombeve të Bashkuara për Refugjatët, do të mirëpresë sigurinë nga Shqipëria, që këta njerëz nuk do të jenë të rrezikuar”, – tha zyrtari. “Por siguritë e paqarta që jepen në kufi, nuk janë të mjaftueshme”.
“Ne kemi raste të dokumentuara nga shqiptarët që janë paraqitur së fundi, ku disa prej të arratisurve të rikthyer, kanë qenë të dënuar mbi 3 vjet burgim”, – thotë zyrtari. Zyrtarët e qeverisë shqiptare dhe jugosllave, refuzuan të komentojnë rikthimin e shqiptarëve.
Numri i shqiptarëve të strehuar në Jugosllavi, ka ardhur në rritje në këta 50 vitet e fundit, ku nga vitet 1980, deri në 1990, kishte më shumë se 1.000 shqiptarë dhe 472 vetëm në janar të këtij viti”, – thonë zyrtarët. Memorie.al
Artikujt janë publikuar në “New York Times” më 14 janar 1991 dhe më 23 shkurt 1991
Titujt janë redaksional
Përgati për botim, Albert Gjoka
