Nga DASHNOR KALOÇI
Memorie.al / Në dosjet e arkivave të regjimit komunist të Enver Hoxhës dhe pasardhësit të tij, Ramiz Alia, tragjeditë njerëzore dhe humbjet e jetëve shpesh tjetërsohen në raporte të ftohta administrative, ku gjuha e thatë burokratike përpiqet të mbulojë përmasat e vërteta të ngjarjeve tejet të rënda. Një shembull i tillë tronditës është Komunikata Operative Nr. 208 e Drejtorisë së Administrimit dhe Studimeve pranë Ministrisë së Punëve të Brendshme, me datë 4 shtator 1974. Ky dokument sekret, hedh dritë mbi një ngjarje me pasojat më të rënda njerëzore të ndodhura në zonën e Sarandës, pikërisht në hapësirën midis fshatrave Mursi dhe Xarë.
Ngjarja e datës 3 shtator 1974, nis me një praktikë të zakonshme punëve bujqësore të kohës, djegien e kullotave nga Ndërmarrja Bujqësore “Vrinë” në vendin e quajtur Mallofre. Mirëpo, ajo që duhej të ishte një proces i kontrolluar u kthye në një katastrofë të vërtetë, pasi flakët morën përmasa të papërmbajtshme. Dokumenti pasqyron shifrat e një bilanci mjaft të rëndë: 15 persona u përfshinë nga zjarri, nga të cilët katër humbën jetën menjëherë, midis tyre edhe fëmijë e të rinj të moshave 14 e 15 vjeç, ndërsa të tjerë u shtruan në spital në gjendje kritike për jetën.
Përtej dhimbjes për viktimat, dokumenti arkivor zbulon edhe mënyrën se si funksiononte aparati shtetëror i Sigurimit dhe i rendit në përballje me emergjencat. Ndërhyrja e menjëhershme e grupit operativ u fokusua te gjetja e përgjegjësive ligjore dhe administrative, ku u ndaluan tre persona, përfshirë barinj dhe brigadierë, anëtarë partie, me akuzën e vënies së zjarrit pa lejen e Ndërmarrjes Pyjore. Përmes këtij teksti arkivor, lexuesi jo vetëm që njihet me një ngjarje të harruar me pasoja tragjike për komunitetin lokal të zonës së Sarandës, por edhe me mekanizmin se si funksiononte shtetit komunist, i cili pas çdo fatkeqësie, kërkonte me shpejtësi fajtorët brenda strukturave të ndërmarrjeve ku kishin ndodhur ato, pa vënë gishtin më lart. Për më shumë rreth kësaj, na njeh dokumenti në fjalë i cili publikohet për herë të parë dhe me faksimilen përkatëse nga Mnemorie.al
DOKUMENTI ARKIVOR SEKRET ME KOMUNIKATËN OPERATIVE TË MINISTRISË SË PUNËVE TË BRENDSHME, DATË 4 SHTATOR 1974
SARANDA
REPUBLIKA POPULLORE E SHQIPËRISË SEKRET
MINISTRIA E PUNËVE TË BRENDSHME Ekzemplar Nr. 1
DREJTORIA E ADMIN. DHE STUDIMEVE Tiranë, më 4.9.1974
KOMUNIKATË OPERATIVE NR. 208
Më 3.9.1974, ora 15 e 30, midis katundeve Mursi dhe Xarë, në vendin e quajtur Mallofre, Ndërmarrja Bujqësore Vrinë, vuri zjarr për djegien e kullotave, por ai mori përpjesëtime të gjera dhe u dogjën 15 vetë.
Nga këto vdiqën:
1). Vito Bega, vjeç 15;
2). Ziko Poçi, vjeç 22;
3) Jorgjio Poçi, vjeç 27; dhe
4) Pepeli Poçi, vjeç 14, nga katundi Xarë.
Të tjerët u shtruan në spital dhe gjendja e tyre është shumë e rëndë. (Besim Aliu, vjeç 35, Katerina Gramozi, vjeç 34 dhe Vasillio Tanushi, vjeç 43. Në orën 18 në 30, zjarri u shua. U dogjën rreth 50 ha. kullota.
Në vend shkoi grupi operativ dhe u ndalua Mihallaq Apostol Shëngjini, vjeç 35, lindur në Kolonjë dhe banues në katundin Shalës, bari: Abaz Veiz Kërkuti, vjeç 53, lindur dhe banues në Golem Gjirokastër, brigadier, anëtar partie, dhe Nikolla Leonidha Burisi, vjeç 26, banues në katundin Xarë, brigadier blegtorie, anëtar partie, për arsye se kanë vënë zjarrin pa lejen e ndërmarrjes pyjore. / Memorie.al
DREJTORI
PILO SHANTO
