Memorie.al / Historia e marrëdhënieve ndërkombëtare të Shqipërisë komuniste, është e mbushur me prapaskena dhe kthesa të papritura, ku shpesh ideologjia dhe aleancat e mëdha diktonin fatin e raporteve dypalëshe. Një nga këto momente specifike, por pak të dokumentuara gjerësisht, është tentativa e vitit 1973, për vendosjen e marrëdhënieve diplomatike midis Shqipërisë komuniste të Enver Hoxhës dhe Monarkisë së Iranit me në krye Shahun Mohammad Reza Pahlavi.
Ceremoniali në Presidiumin e Kuvendit Popullor
Në mars të vitit 1973, në mjediset e Presidiumit të Kuvendit Popullor (sot godina e Presidencës), u zhvillua një ceremoni zyrtare që shënonte një hap të rëndësishëm diplomatik. Ambasadori i jashtëzakonshëm dhe fuqiplotë i Monarkisë së Iranit, Alinaghi Said Ansari, i paraqiti letrat kredenciale Kryetarit të Presidiumit të Kuvendit Popullor të Republikës Popullore të Shqipërisë, Haxhi Lleshit. Ky takim nuk ishte thjesht protokollar, por pasqyronte vijën politik që po ndiqte Tirana zyrtare e Enver Hoxhës, ndaj një prej shteteve më të mëdha të Lindjes së Mesme.
Në këtë pritje, përveç protagonistëve kryesorë, morën pjesë edhe personalitete të larta të regjimit komunist, si anëtari i Presidiumit të Kuvendit Popullor, Kahreman Ylli dhe ministri i Punëve të Jashtme i asaj kohe, Nesti Nase. Prania e tyre në atë ceremoni, është e dokumentuar edhe nga kinoditari i realizuar nga kineastët e Kinostudios “Shqipëria e Re”, si dhe fotot e bëra nga fotografët e ATSH-së (Agjensia Telegrafike Shqiptare). Po kështu në fotot në fjalë, shihet edhe praninë e diplomatit të karrierës Abdi Baleta dhe Sekretarit të Presidiumit, Xhafer Spahiu.
Vlen të theksohet, se ambasadori Iranian Ansari, nuk ishte rezident në Tiranë, por në atë periudhë kohe, ai shërbente si përfaqësues i Iranit në Romë dhe nga kryeqyteti italian, ai mbulonte edhe Shqipërinë, shtetin e vogël komunist të Ballkanit, një nga më të varfëritë e kontinentit europian.
Influenca e Kinës dhe realiteti gjeopolitik
Kjo tentativë afrimi ndërmjet Shqipërisë komuniste dhe Iranit nuk erdhi rastësisht. Tirana zyrtare asokohe po ndiqte hapat e aleates së saj kryesore, Republikës Popullore të Kinës së Mao Ce Dunit, me të cilën ishte lidhur mjaft ngushtë që nga prishja me Bashkimin Sovjetik në vitin 1961.
Pekini kishte vendosur marrëdhënie shumë të ngushta me Shahun e Iranit, dhe Enver Hoxha, nën këtë influencë, testoi mundësinë e një komunikimi me Teheranin. Megjithatë, ky “shkrirje” e shkurtër akujsh do të goditej shpejt nga zhvillimet në Lindjen e Mesme.
Lufta e Yom Kippur-it dhe Prishja e Marrëdhënieve
Vetëm tetë muaj pas ceremonisë së dorëzimit të letrave kredenciale në Tiranë, nga ana e ambasadori iranian në Romë që do të mbulonte edhe Shqipërinë, në tetor 1973, shpërtheu Lufta e Yom Kippur-it, midis Izraelit dhe shteteve arabe.
Irani i udhëhequr nga Shahu Pahlevi, u pozicionua si një furnizues kyç me naftë dhe armatime për Tel Avivin, e Golda Meir duke u rreshtuar krah SHBA-së, së Richard Nixon-it. Ky pozicionim i Teheranit zyrtar, shkaktoi një reagim zinxhir në shtetet komuniste të “Bllokut Lindor”, me në krye Bashkimin Sovjetik të udhëhequr nga Leonid Brezhnjevi.
Shqipëria komuniste, e cila mbante një qëndrim radikal pro vendeve arabe të linjës së Partisë Baath (si Egjipti, Siria, Iraku dhe Libia), pas këtyre ngjarjeve, vendosi të shkëpusë çdo tentativë për marrëdhënie me Iranin. Retorika e Tiranës u ashpërsua menjëherë. Sipas Tiranës zyrtare, Shahu Reza Pahlavi, u shndërrua nga një partner i mundshëm i saj, në një “kukull të imperializmit amerikan dhe sionizmit izraelit”.
Anulimi i Ambasadës dhe Fundi i një Epoke
Pas kësaj, plani për hapjen e një ambasade iraniane në Tiranë u anulua përfundimisht. Nga tetori i vitit 1973 e, deri në triumfin e Revolucionit Islamik në janar 1979, Irani mbeti në shënjestrën e propagandës shqiptare, duke e akuzuar si: “vegël e imperializmit amerikan”, etj.. Enver Hoxha nuk rreshti së akuzuari monarkinë iraniane, si “një kërcënim për paqen në Lindjen e Mesme”, duke mbyllur kështu një kapitull që filloi me shtrëngime duarsh në Tiranë dhe përfundoi me armiqësi të hapur ideologjike.
Sa më sipër këto janë të pasqyruara edhe në Ditarin Politik të Enver Hoxhës, (të publikuar në disa numra nga Memorie.al), të cilat më pas u përfshinë në librin e tij “Shënime për Lindjen Mesme”, botuar në Tiranë në Prill 1984, një vit vdekjes së tij. / Memorie.al
