Nga DASHNOR KALOÇI
Memorie.al / Ndryshe nga Republika Federative e Jugosllavisë së Marshallit Josif Broz Tito dhe pasuesve të tij, me të cilën regjimi komunist i Enver Hoxhës dhe pasardhësit të tij, Ramiz Alia, mbajtën një qëndrim armiqësor (të paktën në dukje) nga 1948-a e, deri në vitin 1991, kur ajo Federatë u shpërbë dhe këtu filloi rënia e komunizmit, me fqinjët tanë jugorë, Republikën e Greqisë, Tirana zyrtare filloi një normalizim të raporteve dhe marrëdhënieve ndërshtetërore, që në mesin e viteve ’80-të, kur Enver Hoxha pak kohë para se të vdiste, (1985) botoi librin e tij, ‘Dy popuj miq’! Sinjale të afrimit me Greqinë dhe të normalizimit të marrëdhënieve me Athinën zyrtare, Enver Hoxha i kishte dhënë që në vitin 1978 (pas prishjes me Republikën Popullore të Kinës), ku gjatë vizitës së tij në krahinën e Dropullit (zona e minoritetit grek) , ai foli disa fjalë greqisht dhe në Grapsh u shpreh gjithashtu për një afrim në mes dy vendeve.
Por sa më sipër, kjo gjë do të dukej qartë disa vite më pas, kur më 11 prill të vitit 1985, ditën e dhënies së lajmit zyrtar për vdekjen e Enver Hoxhës, ndërsa në të gjitha postat kufitare të shtetit grek, u ngrit flamuri i tyre në gjysëm shtizë (siç u ngrit në të gjitha postat dhe repartet kufitare shqiptare), në të gjithë gjatësinë e vijës kufitare të Jugosllavisë me shtetin shqiptar, (nga Ulqini në Ohër), u pa një prani e madhe e shtuar dhe dislokim të forcave ushtarake jugosllave, madje me armatime të rënda! Por edhe pse raportet e Tiranës zyrtare me Greqinë fqinje erdhën duke u normalizuar që në fillimin e viteve ’80-të e, kryesisht pas vdekjes së Enver Hoxhës, incidentet ndërkufitare në mes dy vendeve, nuk munguan, madje në disa raste dhe tepër të acaruara dhe problematike.
Kjo gjë ndodhte për shkak të shtetasve shqiptarë që arratiseshin në Greqi, siç ndodhi me Ilia Theodhos Lekën, me origjinë nga fshati Glinë (zona e minoritetit grek në rrethin e Gjirokastrës), i cili pasi u arratis nga Shqipëria në fillimin e vitit 1982, së bashku me vëllanë Kriston e xhaxhanë e tyre, Spiron, për disa vite me radhë zhvilloi greva urie dhe mitingje para ambasadës shqiptare në Greqi, duke arritur të sensibilizonte ndjeshëm edhe opinionin e politikën greke. Po kështu shqiptari i arratisur Ilia Leka, në vitin 1984 nga Athina, u dërgoi disa letra kërcënuese Enver Hoxhës, Ramiz Alisë, Adil Çarçanit dhe Hekuran Isait’ ku u bënte të ditur se; në rast se nuk i lironin të atin nga burgu i Spaçit dhe bashkëshorten me djalin e vogël nga internimi (në rrethin e Pukës), ai do bënte një veprim që do tronditej Greqia dhe Shqipëria.
Gjatë grevave dhe protestave të tij në qendër të Athinës e atyre para ambasadës shqiptare, i arratisuri politik Ilia Leka, mbajti disa fjalime duke ngritur zërin për politikën diktatoriale të Enver Hoxhës, ku si rezultat bashkatdhetarët e tij jetonin në një varfëri të tejskajshme, duke u privuar gjithashtu edhe nga të drejtat e liritë më elementare të njeriut, siç ishte dhe ajo e besimit fetar, etj. Po kështu, përveç këtyre, gjatë viteve 1982-1986, Ilia Leka zhvilloi edhe disa mitingje proteste në qytete dhe vende të tjera të Greqisë, deri në pikat kufitare me Shqipërinë, si në Kakavijë etj., protesta të cilat duhet thënë se u shfrytëzuan edhe nga qarqe antishqiptare, si dhe Kisha Orthodokse e Greqisë, të cilët nuk munguan të ngrinin aty edhe problemin e Vorio-Epirit. Po kështu, Ilia Leka dha edhe shumë intervista në shtypin grek dhe media të tjerë të vendeve të ndryshme europiane, ku si rezultat ai u ftua dhe mbajti fjalime edhe në Këshillin e Europës në Bruksel si dhe në Kongresin Amerikan.
Si rezultat i gjithë kësaj veprimtarie të Ilia Lekës në ato vite në Greqi, qeveria shqiptare u detyrua që në vitin 1989, t’ia lironte Ilias babanë e tij (Theodhosin) nga burgu i Spaçit dhe bashkëshorten (Maria me djalin e tyre Anestin) nga internimi në rrethin e Pukës, e t’i lejonin ata të shkonin përgjithmonë në Greqi, ku i priste Ilia në Athinë, ku ata jetojnë e punojnë edhe sot. Ndërsa sa më sipër të gjitha këto janë të njohura nga shkrimet me dokumentet arkivore dhe intervistën me Ilia Lekën që Memorie.al ka botuar disa vite më parë, në këtë shkrim po publikojmë disa dokumenta arkivore sekrete që janë nxjerrë së fundmi nga Arkivi i Ministrisë së Brendshme (tashmë të de-klasifikuara), të cilat publikohen për herë të parë dhe me faksimilet përkatëse, ku bëhet fjalë për “incidentet” e krijuara nga Ilia Leka dhe disa shqiptarë të tjerë të arratisur në vitet 1985-’86, në postën kufitare të Kakavijës.
DOKUMENTI ARKIVOR ME KOMUNIKATËN OPERATIVE TË MINISTRISË SË BRENDSHME TË DATËS 17 SHKURT 1986, KU NJOFTOHET PËR “THIRRJET ANTISHQIPTARE” TË DY TË ARRATISURVE SHQIPTARË, ILIA LEKA DHE JEMIN MET HASANI, NË POSTËN KUFITARE TË KAKAVIJËS
REPUBLIKA POPULLORE SOCIALISTE E SHQIPËRISË SEKRET
MINISTRIA E PUNËVE TË BRENDSHME Tiranë, më 17.2.1986
DEGA E PËRGJITHSHME
KOMUNIKATË OPERATIVE NR. 39
GJIROKASTRA
Më dt. 16.2.1986, ora 11 e 30, në postën kufitare greke të Kakavijës, erdhën rreth 500 veta të organizuar duke kënduar dhe kërcyer valle për Vorio-Epirin. Një i arratisur shqiptar, Jemin Met Hasani, i arratisur në maj 1985 nga posta e Apsallës (ku ishte duke kryer shërbimin ushtarak), i thirri rojes së posto-bllokut: “o nënoficer i rojes”.
I bëri thirrje për të vajtur matanë, e ofendoi dhe në vazhdim i tha: “Më 16 shkurt 1914 është krijuar Vorio-Epiri. Toka shqiptare do të bëhet tokë greke, ju oficerët që mbani të shtypur ushtarët, një ditë do ta paguani, do t’u varin, nuk na pëlqen propaganda juaj në radio.
Ksenofon Nushi do të gjejë vdekjen. Jam ushtar i Apsallës, Jemin Met Hasani, jam ushtar i Leonard Kulës (komandanti i postës kufitare Apsallë), çfarë më bëtë ju, ja ku jam, po bëj qejf. Në këtë kohë e mori fjalën i arratisuri Ilia Leka nga Glina e Gjirokastrës, arratisur në vitin 1982 dhe tha: “Ju që na mbani fëmijët nëpër tela, na mbani edhe prindërit nëpër burgje, do ta paguani”.
Foli përsëri Jemin Met Hasani: “Qeveria e Hoxhës do të shkatërrohet patjetër, si vdiq Hoxha, do të vdes dhe qeveria e tij. Toka shqiptare do të bëhet tokë greke, Vorio-Epiri është i Greqisë. Ku i kini kishat? Këtu janë të tëra të mirat”.
Gjatë kohës që fliste Jemini, atij i rrinte afër një prift. Ishte dhe një prift tjetër dhe kudo që lëvizte, shoqërohej nga pesë veta. Rreth orës 12.30, disa policë dhe ushtarë grekë i shpërndanë grupet dhe civilët e u larguan.
KRYETAR I DEGËS SË PËRGJITHSHME
BAUDIN KAZANI
DOKUMENTI ARKIVOR ME KOMUNIKATËN OPERATIVE TË MINISTRISË SË BRENDSHME TË DATËS 5 MAJ 1986, KU NJOFTOHET PËR THIRRJET KUNDËR ENVER HOXHËS DHE RAMIZ ALISË TË DY TË ARRATISURVE SHQIPTARË, ILIA LEKA DHE NJË TJETRI, NË POSTËN E KAKAVIJËS
REPUBLIKA POPULLORE SOCIALISTE E SHQIPËRISË SEKRET
MINISTRIA E PUNËVE TË BRENDSHME Tiranë, më 5.5.1986
DEGA E PËRGJITHSHME
KOMUNIKATË OPERATIVE NR. 104
GJIROKASTRA
Më datën 4.5.1986,ora 16.00, nga tarraca e postës greke Kakavijë, midis një grupi prej 4–5 vetash, një civil mbasi vrojtoi me dylbi në drejtim të tokës sonë, foli në shqip: “O qen të Ramiz Alisë”, kurse nga poshtë dëgjua një zë tjetër: “O spiunët e Enver Hoxhës”. Pas pesë minutash, personi që foli, iu afrua piramidës tek porta, qëndroi së bashku me dy të tjerë dhe u largua.
Një grup tjetër prej 10 vetash (civil, midis tyre dhe dy femra, kënduan këngë në gjuhën greke duke qenë me fytyrë nga vendi ynë. Në tekstin e këngës u dëgjuan fjalë për Vorio-Epirin. Në orën 16.30 u larguan në thellësi. Njeri nga personat që foli shqip, mendohet të jetë i arratisuri Ilia Leka.
ZV. KRYETAR I DEGËS SË PËRGJITHSHME
GJERGJI THANO
DOKUMENTI ARKIVOR ME KOMUNIKATËN OPERATIVE TË MINISTRISË SË BRENDSHME TË DATËS 7 MAJ 1986, KU NJOFTOHET PËR TAKIMIN E PALËS SHQIPTARE ME ATË GREKE PËR INCIDENTET ME DY TË ARRATISURIT SHQIPTARË, ILIA LEKA DHE JEMIN MET HASANI
REPUBLIKA POPULLORE SOCIALISTE E SHQIPËRISË SEKRET
MINISTRIA E PUNËVE TË BRENDSHME Tiranë, më 7.5.1986
DEGA E PËRGJITHSHME
KOMUNIKATË OPERATIVE NR. 106
GJIROKASTRA
Më datën 6.5.1986, ora 8.00, u bë takimi në vijën e kufirit, piramida 29 në Kakavijë me palën greke. Takimi u kërkua nga pala jonë. Në orën 11.45 të kësaj date, u bë takimi në vijën e kufirit, ku nga ana e grekëve u tha se jemi dakord që takimi të bëhet në ora 14.00 të datës 6.5.1986.
Nga ora 14.00 – 15.00, u bë takimi me palën greke sipas kërkesës së palës sonë në doganën e Kakavijës. Pala jonë ngriti problemin se me datën 4.5.1986, rreth orës 16.00, nga tarraca e postës greke dy persona kanë folur shqip, duke iu drejtuar njerëzve tanë me fjalë fyese, ndërsa një grup prej 10 vetash në mënyrë të organizuar kanë kënduar këngë me përmbajtje shoviniste.
Në vazhdim iu tha se posta greke është një institucion shtetëror dhe i ka të gjitha mundësitë që të evitojë raste të tillë, sepse këto nuk ndihmojnë në zhvillimin e marrëdhënieve tashmë të mira midis dy vendeve tona. Pala greke iu përgjigj se; “të paktën ne kemi treguar se nuk duam gjëra të tilla. Për ato që na thatë, nuk kemi asnjë kundërshtim.
Ne do t’i raportojmë edhe më lart. Kur ata kanë folur shqip, ne nuk kemi qenë aty që t’i largonin. Ne kemi urdhër që të mos flasin asnjëherë shqip, për të mos ndodhur gjëra të tilla. Nuk do t’i lejojmë të flasin herë tjetër shqip. Ndoshta kanë qenë të pirë se ka pasur festë. Nuk janë gjëra të mira këto që ndodhin dhe pastaj të ulemi në tavolinë.
Jemi shumë të mërzitur për këtë problem. Sa herë kemi raste të tilla, na i thoni që të marrim masa. Këto gjëra nuk ndihmojnë në marrëdhëniet tona të mira”.
Pala jonë u tha se: “këto gjëra nuk i cënojnë marrëdhëniet tona”.
KRYETARI I DEGËS SË PËRGJITHSHME
BAUDIN KAZANI
DOKUMENTI ARKIVOR ME KOMUNIKATËN OPERATIVE TË MINISTRISË SË BRENDSHME TË DATËS 2 MARS 1987, KU NJOFTOHET PËR INCIDENTET ME TRE TË ARRATISURIT SHQIPTARË NË POSTËN E KAKAVIJËS, KU, ILIA LEKA I SHAU USHTARËT SHQIPTARË
REPUBLIKA POPULLORE SOCIALISTE E SHQIPËRISË SEKRET
MINISTRIA E PUNËVE TË BRENDSHME Tiranë, më 2.3.1987
DEGA E PËRGJITHSHME
KOMUNIKATË OPERATIVE NR. 51
GJIROKASTRA
Më datën 1.3.1987, në postën kufitare greke Kakavijë erdhën tre civilë, njëri ishte i arratisuri Ilia Leka. U larguan në orën 12.30. Ilia Leka gjatë kësaj kohe i foli shqip rojes së postbllokut tonë; “O këlysh” dhe e shau nga nëna dhe tha: “Demokracia e vërtetë është 100 metra larg”. Ushtari ynë nuk i dha përgjigje./ Memorie.al
KRYETARI I DEGËS SË PËRGJITHSHME
BAUDIN KAZANI
Copyright©“Memorie.al”
Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e “Memorie.al”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj., pa autorizimin e “Memorie.al”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016
