Nga Giulio Meotti
Kadare : «Kemi të drejtën tonë të bëjmë pjesë të familjes evropiane të popujve, falë traditës sonë katolike të varrosur nga shekuj islami dhe komunizmi»
Memorie.al / Një shkrimtar i madh, jo një shkrimtaruc si ata që bëjnë apele dhe marrin çmimin ‘Nobel’. Ismail Kadare, antikomunisti shqiptar që dashuronte Europën, nuk merrte pjesë në meshën e kënduar të relativizmit dhe ishte autor i një romani profetik, mbi rrethimin islamik, që sot nuk do ishte botuar kurrë. Një nga një, pas Philip Roth, Cormac McCarthy dhe Milan Kundera, shkrimtarët e fundit vërtet të mëdhenj po ikin dhe na ngelën shkrimtarucët.
Ismail Kadaré ishte romancieri më i rëndësishëm shqiptar i 900’ dhe ka përshkruar vendin e tij, duke ju kundërvënë diktaturës komuniste («një ferr», shkroi), e cila e detyroi të rishkruante qindra faqe, të romaneve të tij.
I lidhur me Italinë përmes «Komedisë Hyjnore», Kadare, për të cilin shpesh flitej si fitues i mundshëm i çmimit ‘Nobel’ për letërsinë, vdiq dje në moshën 88-vjeçare.
Por Kadaré, ishte një nga ata shkrimtarët e rrallë, të egziluar dhe humanistë, që kuptonte çfarë loje po luhej në kohërat tona. Nuk «krekosej».
Nuk firmoste apele të kota, por në një artikull në “Le Monde” pas atentateve të Parisit të vitit 2015, Kadaré shkroi në të kundërt, se Europa ka «jo vetëm të drejtën, por edhe detyrën të mbrojë vetveten, për veten dhe për të gjithë të tjerët”.
Kadare fliste për Europën si ; “kontinenti që ka dhënë më shumë se të gjithë të tjerët”. Por ai e shihte atë si pre.
“Pavarësisht hijes së saj prej një gruaje të madhe, Europa nuk ka qenë kurrë e paprekshme. Madje ndodhi që dy gadishuj të saj – gadishulli Iberik dhe gadishulli Ballkanik – ju morën me dhunë në shekujt që na paraprinë”.
Kadaré e dinte se i përkiste një populli që ka humbur Europën dy herë, gjatë pushtimit osman dhe diktaturës komuniste. “Duhet të themi të vërtetën”, pati shkruar Kadaré.
“Nuk mund të mohojmë që në tre mijë vjet, Europa ka prodhuar 80 deri në 90 për qind të thesareve shpirtërore”, filozofisë, letërsisë, artit, demokracisë, lirisë së shprehjes.
Thesare shpirtërore? Parlamenti Evropian, ka miratuar një rezolutë, që thotë se ; Europa është vetëm një grumbull keq bërjesh.
Kadaré ëndërronte një Evropë, që nuk është më dhe thoshte që edhe e ardhmja e Shqipërisë së tij, qëndronte në Europën e shpirtit dhe kulturës, për shkak të rrënjëve të saja të lashta europiane dhe të krishtera.
Ne, shkruante Kadare, kemi të drejtën tonë të bëjmë pjesë të familjes europiane të popujve, falë traditës sonë katolike të varrosur nga shekuj islami dhe komunizmi. Për këtë Kadare u akuzua edhe për «islamofobi». Si atëherë kur morri Çmimin «Jerusalem»
Në të dhënit të çmimit ‘Nobel’ për vitin 2021, shkrimtarit tanzanian, Abdulrazak Gurnah, fjalët kyçe në arsyen e dhënies qenë: “kolonializëm”, “refugjatë” dhe “Kurani”. Anders Olsson, shkrimtar dhe kritik letrar, që drejton komitetin e çmimit Nobel, foli gjithashtu për nevojën që të “braktisim eurocentrizmin”.
Kadare ishte pikërisht e kundërta, një shkrimtar krenar për eurocentrizmin dhe që hidhte poshtë meshën e kënduar të relativizmit multikulturor.
“Të jesh i majtë, do të thotë të shohësh Tjetrin, qoftë malian apo kinez, heteroseksual apo homoseksual, katolik, hebre apo mysliman, cigan apo i pastrehë, kriminel apo pedofil, si më parë të ngjashëm me veten dhe jo të ndryshëm”, shkroi Annie Ernaux, komunistja franceze që, patjetër, fitoi çmimin ‘Nobel’ në vitin 2022, në vend të Kadaresë.
Tjetri, nuk është i huaji, por i Njëjti që duhet mbrojtur nga racizmi ynë dhe multikulturalizmi do të na çlirojë nga një shoqëri e lidhur me “rrënjët” e saj.
Por për të kuptuar pse Kadaré nuk e fitoi ‘Nobelin’, duhet të kalojmë nga romani i tij profetik, të harruar krejtësisht në ato pak nekrologe të sotme, në shtypin konformist italian. Sot jo vetëm që nuk do të botohej kurrë por, nëse do ta botonin ndonjëherë, do t’i vlente një dënim me vdekje. Memorie.al
Giulio Meotti është gazetar i gazetës «Il Foglio» (www.ilfoglio.it) prej vitit 2003. Është autor i shumë librave, nga të cilët të fundit të përkthyer në gjuhë të ndryshme janë; «Fundi i Europës» (çmimi ‘Capri’), «Barbarët e rinj», «Sundimi i ëmbël», «Seksi i ëngjëjve dhe harresa e Perëndimit», «E shtuna e zezë», «Papa i fundit i Perëndimit».
Shkrimi i mësipërm kushtuar Kadaresë dhe publikuar në Itali një ditë pasi ai u nda nga jeta, është përkthyer në shqip nga Zhirajr Mokini dhe është marrë nga Buletini i gazetarit Giulio Meotti, me leje të autorit.
