Nga Erald Kapri
Memorie.al / “Amerika është vendi më i mirë në botë”! Kjo shprehje nuk pranohet edhe nga shumë amerikanë, por për shqiptarët është postulat. Në kulmin e luftës së ftohtë e, madje në momentet më të pasigurta të Shqipërisë, amerikanët kanë qenë gjithnjë pas derës, të gatshëm të bëjnë çdo gjë për shqiptarët. Vetëm një muaj pas prishjes me Bashkimin Sovjetik dhe afrimin e mundshëm me Kinën, Presidenti amerikan në detyrë Xhon Kenedi dhe administrata e tij, hartuan politikën e jashtme ndaj Shqipërisë. Kjo politikë e jashtme e Kenedit kishte disa shtylla kryesore.
Së pari, pranimin në heshtje të afrimit të Shqipërisë me Kinën, për ta shkëputur atë nga influenca sovjetike. Së dyti, hapjen e rrugëve ekonomikë dhe tregtarë ndaj Shqipërisë, në çdo rast që ajo do e kërkonte dhe afrimin e Shqipërisë me vendet jo komuniste.
Së treti, imponimin ndaj vendeve fqinjë që të hequr dorë nga politika “hands off” (të mos bëjmë asgjë), ndaj Shqipërisë. Së katërti, SHBA-të do ishin të hapura ndaj çdo kërkesë për afrim nga ana e Shqipërisë.
Së pesti dhe më e rëndësishmja, në rast urgjence dhe nëse Kina nuk do mund të mbështeste mjaftueshëm Shqipërinë dhe nëse asaj i rrezikohej një krizë për mbijetesë, amerikanët do të siguronin që shqiptarët nuk do e përjetonin diçka të tillë.
Dhe sigurisht, që shteti komunist i Enver Hoxhës as nuk kishte ndërmend të afrohej me aleatët historik të shqiptarëve përsa kohë paranoja e liderit komunist thoshte se atij i rrezikohej pushteti.
Dokumenti i plotë i ndryshimit të politikës së jashtme amerikane pas prishjeve të marrëdhënieve shqiptaro – sovjetike:
Departamenti i Shtetit, 1 Shkurt 1962
Memorandum për Presidentin
Subjekti: Orientimi i politikës së jashtme në lidhje me situatën në Shqipëri.
Ky dokument ka qarkulluar mes anëtarëve të Këshillit Kombëtar të Sigurisë dhe ata ranë dakord në mbledhjen e datës 26 Janar me parimet e kësaj politike të rekomanduar. Këto propozime japin orientimet për t’u përballur me problemin të ngritur me situatën aktuale në Shqipëri, si pika reflektimi në konfliktin mes Kinës dhe sovjetikëve. Departamenti i Shtetit dhe i Mbrojtjes kanë ndjekur nga afër zhvillimet në Shqipëri dhe kanë planifikuar çdo të papritur që mund të ngrihet.
Për informacionin tuaj, këto janë pikat përkatëse;
“Në të mirën e kursin tonë…Shtetet e Bashkuara të Amerikës nuk do të përfshihen hapur apo direkt me regjimin aktual, apo në marrëdhëniet mes regjimit shqiptar e Moskës apo Pekinit. Ndaj, SHBA-të duhet:
A – Heshturazi të pranojë zhvillimin e marrëdhënieve midis Shqipërisë dhe Kinës dhe lënien në këtë stad të barrës së mbështetjes shqiptare ndaj Kinës.
B – Të vazhdojmë të qëndrojmë formalisht dhe publikisht të ftohtë ndaj marrëdhënieve shqiptare normale apo kontraverse, që mund të dalin rrugës.
C – Të shmangim iniciativat për vendosjen e marrëdhënieve diplomatike mes SHBA-ve dhe Shqipërisë dhe t’i përgjigjemi me maturi dhe të rezervuar ndaj çdo iniciative shqiptare.
D – Shmangien e çdo aktiviteti propagandues nga ana jonë përkundrejt Shqipërisë si dhe çdo përpjekje tjetër për të shtratëzuar propagandën në vende të tjera ndaj qëndrimin kontranversal të Shqipërisë.
E – Injorimin e çdo ashpërsimi të Shqipërisë ndaj SHBA-ve
F – Lejimin pa zhurmë të tregtisë shqiptare dhe çdo shitje në ShBA në të njëjtat kushte siç janë lejuar vende të tjera satelite të sovjetikëve nga Europa Lindore, me përjashtim të Polonisë.
G – Të favorizohet çdo mundësi rritje tregtie me vendet anëtare të NATO-s dhe Shqipërisë siç ta kërkojnë autoritetet shqiptare por në këtë fazë nën baza strikte tregtie (jo kredite shtesë për tregtinë), ose nëse mund të punohet për marrëveshje përkatëse. Në lidhje me këtë duhet të punojmë në Këshillin e NATO-s në lidhje më çështjet e tregtisë që prekin Shqipërinë.
H – Të favorizohet zgjerimi i marrëdhënieve diplomatike mes Shqipërisë dhe shteteve jo komuniste por nën kushtet që nuk do sugjerohet asnjë plan i këtyre vendeve që të përpiqen të fitojnë ndaj Shqipërisë. Edhe për këtë çështje duhet të përfshijmë Këshillin e NATO-s.
I – Të përgatitemi për të konsideruar çdo urgjencë që do të adoptonte masa të mundshme ndaj Shqipërisë përmes një pale të tretë nëse një krizë përfshin Shqipërinë, gjithnjë nëse Pekini nuk do të japë mbështetjen e duhur për mbijetesën e Shqipërisë.
J – Të vazhdohet konsultimi me qeveritë greke, jugosllave dhe italiane në lidhje me situatën në Shqipëri dhe në këtë kuadër të bëhet i qartë shqetësimi i SHBA-ve në lidhje me çdo përpjekje nga ana e secilës prej tyre për të braktisur çdo politikë drejt Shqipërisë./ Memorie.al
Sekretari i Shtetit
