Pjesa e katërt
Pjesë nga libri: ‘ALIZOT EMIRI – Njeriu, librári e gázet fisnike’
DY FJALË SI HYRJE
Memorie.al / Kur ne, fëmijët e Alizotit, tregonim në ambiente të gëzueshme shoqërore “historitë” e Zotes (Alizotit), na ka qëlluar të na pyesin shpeshherë: – “A i keni shkruar? Jo! Sa keq, do të humbasin…! Kush duhet ta bëjë”? Dhe jemi ndjerë gjithnjë e me shumë fajtorë. Në qoftë se duhej bërë, ne duhej ta bënim. Po a mund t’i shkruanim ne?! “Jo çdo njeri, që di shkrim e këndim, mund të shkruajë libra”, – thoshte Zotia, sa herë kalonte nëpër duar libra të dobët. Kur po bisedonim me njëri – tjetrin, ne fëmijët e Zotes, për këtë “detyrim”- për Librin, natyrshëm e ndjenim veten përballë paaftësisë për ta kryer. Nuk ishte punë për ne! Me “metrin” e Zotes, ne ishim të paaftë ta shkruanim këtë libër.
– MBRESA E KUJTIME PËR ALIZOTIN –
Biseda me shkrimtarin e shquar, Dritëro Agolli
– “Po nuk shkon, që ne fëmijët të shprehemi për babain tonë me të tilla vlerësime”! – u mundova të justifikoj unë formulimin. Ata të dy insistuan. E hoqëm epitetin “i thjeshtë”, por ne fëmijët përsëri hezituam të shtojmë epitete. –“Le të mbetet më mirë kujtimi i Alizot Emirit vetëm me vlerësimet, që i bëjnë miqtë e shokët e tij, pa mbi vlerësimet e natyrshme të fëmijëve”.
Megjithëse mbaruam së shkruari, biseda vazhdoi natyrshëm. Ishte kujtimi i jetës së trazuar plot përplasje, aksidente, sfida e gëzime, që kaloi Alizoti, të cilat e bënë të meditonte Dritëronë e të gjente ngjashmëri në të edhe zonja Sadie.
Biseduam më pas për sojllinjtë e për sojsëzët, që bashkëjetojnë në shoqërinë njerëzore në çdo kohë, ku sojsëzët u hipin në kurriz sojllinjve dhe gjithsesi ankohen, edhe pse janë kaluar. Biseduam për mosmirënjohjen aq dëshpëruese me të cilën paguhen nderet e mëdha, të bëra me shpirtmirësi nga sojllinjtë. –“Eeeeh…”!!!
E vlente psherëtimën! Dhe në këto raste Sadia shkonte drejt e tek Dritëroi i ulur, përulej mbi kokën e tij, i kapte fytyrën me të dy duart dhe e puthte në ballë. E bënte aq natyrshëm këtë veprim! Prania ime nuk ishte pengesë për këtë rit të bukur e shumë njerëzor në moshën e tyre . Unë e admiroja përherë e më shumë këtë gjest hyjnor!
Tamam kur ndonjë kujtim e dëshpëronte Dritëroin, kur shqetësimi i tij rritej, ajo, që ia ndiqte me vëmendje gjendjen shpirtërore, shkonte dhe i puthte ballin. Më dukej sikur ai lloj kontakti ishte çudibërës, dhe Dritëroi menjëherë çlirohej…!
Ky veprim aq i gjetur më ngjante me urimet që na bënte gjyshja e nëna, kur ishim të vegjël: “Ju maaarrsha të keqen”!
Dhe mendova: ka pasur shumë të drejtë Dritëroi, që i ka kënduar Sadies, “xhindes” shkodrane, këtij engjëlli mbrojtës.
– “Sillna dhe nga një gotë”! – i tha Dritëroi. Donte ta çukisnim, megjithëse mosha 80 vjeçare ia kishte vështirësuar lëvizjen e dorës. U ndjeva edhe më shumë si djalë shtëpie. Gota e parë ishte gota e mikpritjes, e sajdisjes. Gota e dytë ishte e muhabetit, ishte e Alizotit! Së paku ta ngjaja babanë për rakinë!
– “Kam shkruar ca vargje për ato që biseduam. Do t’i gjej- tha Dritëroi dhe po kërkonte nëpër letra…! -.Ja, më duket se është kjo:
Përulja e madhe
“S’gjen dhimbje më të madhe, në ke parë
Njerinë e ndershëm në mjerim e vaj,
Kur lutet i përulur, zemërvrarë,
Dhe ndihmë e shpresë pret nga maskaraj”.
Eeh, çfarë pene do duhej për të përshkruar atë që përjetova unë! Sigurisht isha personi i gabuar në vendin e duhur. Duke hedhur këto rreshta jam ndjerë jo vetëm i pa aftë, dhe kjo është plotësisht e justifikuar, por dhe i pasjellshëm, kur e kam shkruar emrin e Dritëroit thjesht, pa asnjë përcaktor, si; “Zoti Dritëro”, “Xha Dritëro”, etj.
Këto përcaktorë i kanë bërë gjithmonë më të respektuar emrat e më të moshuarve. Përcaktorët më ngjajnë me piedestalin mbi të cilin ngrihen monumente – emrat e të moshuarve. Dhe sa madhështi u japin monumenteve piedestalet! Çudi, me emrin e Dritëroit, në kënd-vështrimin tim, këta lloj përcaktorësh, përkundrazi, nuk përbëjnë aspak një piedestal! Si është e mundur?! Si mund të shpjegohet kjo?!
Ndoshta nga që ky emër përfaqëson një nga malet më të larta të kulturës kombëtare. Nuk mund të vihet mali mbi piedestal! Emri DRITËRO, e ka brenda vetes piedestalin!
NË RADHËN E TË PARËVE…!
– Pjesa e dytë e bisedës me Dritëroin, dt. 09 shkurt 2011:
Në qoftë se do të kishte një mundësi, që të bëhej një histori e librarëve shqiptarë, unë në radhën e të parëve do të vendosja Alizotin. Pse?
E para, Ai e njihte vlerën e librit dhe e njihte historinë e librit. Në historinë e shpikjeve të njerëzimit, thuhet se dy shpikje të mëdha kanë qenë të parat: shpikja e rrotës dhe shpikja e librit. Asgjë nuk mund të lëvizë pa levë dhe pa rrotë në natyrë dhe asgjë nuk mund të lëvizë në mendje pa libër. Këto Alizoti i dinte, prandaj kishte nderim dhe dashuri për librin.
E dyta, si rrjedhim i të parës, Ai, librarinë e tij, që ishte një lokal i vogël, nuk e shikonte si një shitore të zakonshme zarzavatesh, apo kinkalerish, por si një qelizë, si një bërthamë kulture dhe gjithë ç’kishte brenda këtij lokali, ai i njihte si një bibliotekë shtëpie, siç kam unë në një dhomë bibliotekën time, që njoh jo vetëm vlerën e librave, por edhe vendin ku zënë radhë këto libra dhe prandaj Alizoti, kur vinte ndonjë dashamirës libri për të blerë diçka, i tregonte këtij dashamirësi vlerat e çdo rafti libri.
Tani, në ditët tona, mua më vjen keq që nuk ka librarë të tillë. E shohin librin siç shohin një patate, një presh, një hudhër apo një këmishë me një kravatë me lulka.
E treta, Alizoti i shikonte blerësit e librave me syrin e një psikologu. Fjala vjen, një fëmijë apo një plak e orientonte se çfarë libra i përshtateshin këtyre kategorive dhe, në të njëjtën kohë, nuk i fyente, por u thoshte merrni ç’të doni, por këto gjëra që po ju them unë i kam nga përvoja.
Për moshat e rritura nuk kishte ndonjë këmbëngulje cilat libra do merrnin. Ai vetëm rekomandonte, por për fëmijët tregohej shumë i kujdesshëm dhe i sjellshëm dhe me takt pedagogu, duke u thënë: kur të rriteni këto libra, që kërkoni do të jenë shumë të vlefshëm për ju.
Këto mendime që thashë, megjithëse pak të zgjatura, i kam si rrjedhojë e njohjes sime me Alizotin që në moshën e rinisë dhe më vonë.
Unë ju falënderoj ju që më bëtë të kujtoj Alizotin, që e kisha mik të ngushtë, që kur veja me shërbim si gazetar në Gjirokastër, nuk rrija pa e takuar edhe në librari edhe në kafe, dhe në shëtitje. Ai, siç e kam thënë dhe në fillim, ishte një nga njerëzit më të këndshëm në biseda. Dinte shumë historira dhe ishte një pa triot i ndershëm.
Prof. MUZAFER XHAXHIU: NJË JETË E LIDHUR ME LIBRIN
(Disa kujtime mbi Alizot Emirin)
Nga kujtimet e shumta që kam për qytetin e fëmijërisë dhe rinisë time, Gjirokastrën dhe njerëzit e saj, mbresa të veçanta më ka lënë dhe ajo librari e vogël që ndodhej në rrugicën që çonte ne dyqanin e madh të Zigait, e ku prej andej shkoje në lagjen “Hazmurat”. Ishte kjo libraria e vetme e qytetit që mbahej nga Alizot Emiri, libràri me emër në Gjirokastër, një njeri me reputacion të veçantë.
Isha në moshë të vogël atëhere, ndoshta në klasat e fillores, kur kam vizituar për herë të parë librarinë e Alizotit, që në Gjirokastër të gjithë e thërrisnin Zote. I doja librat dhe më pëlqente të lexoja historitë dhe tregimet e kohës.
Lexoja shumë me ëndje dhe kërshëri çdo gjë që botohej në atë kohë, e kjo më detyronte që si fëmijë e më vonë si adoleshent, të shkoja shpesh pas shkolle në librarinë e Zotes e të zhytesha në ato rafte të mbushura plot me libra dhe revista, kryesisht në gjuhën italiane. Do të gjeja atje libra historikë, romane e tregime me aventura, të cilët Alizoti nuk e di se nga i siguronte për të furnizuar librarinë e tij.
Së bashku me një shokun tim të klasës, Koço Mihon, që u bë më vonë një arkitekt i mirënjohur në qytetin e Durrësit, do të shkonim shpesh në librarinë e Alizotit dhe si gjithmonë do ta gjenim atë në shoqërinë e ndonjë miku të tij duke qeshur e treguar histori, që ne ende nuk i kuptonim.
Na priste buzagaz e na lejonte të ngacmonim nëpër rafte për të gjetur diçka të bukur për moshën. Shpesh na udhëzonte se çfarë mund të merrnim për të lexuar. Kur nuk kishim parà për të blerë, na lejonte të lexonim atje në një qoshe e nuk na trazonte.
Lexonim ndoshta dhe me orë derisa të mbaronim një fashikull libri (atëherë shumë romane botoheshin në fashikuj, të ndarë në pjesë), pastaj shfletonim ndonjë revistë italiane, gjuhë të cilën e mësonim në gjimnaz. Vonë largoheshim duke e përshëndetur dhe falënderuar për sa bënte për ne. Nuk i vinte keq që ndonjëherë nuk blinim asgjë, sepse e kuptonte që nuk mund të blinim çdo libër të ri që na pëlqente.
Vëllai i Zotes, Myfit Emiri ishte një shoku im i gjimnazit, i cili punonte bashkë me të në librari. Të dy vëllezërit kujdeseshin dhe e mbanin librarinë me pasionin më të madh. Me Myfitin, si vërsnik që ishim, shoqëroheshim shpesh, ishte një djalë i gjallë dhe i zgjuar, fliste shumë mirë italisht dhe kishte dëshirë të studionte dhe lexonte. Më kujtohet shumë mirë edhe babai i këtyre dy vëllezërve. Ishte një burrë i urtë dhe trupvogël, e thërrisnin Braçe dhe, si postier që ishte, e njihte mirë e gjithë Gjirokastra.
Familja Emiri në atë kohë banonte në lagjen “Palorto”, në të njëjtën lagje ku banonte edhe familja ime. Në kohën e luftës në familjen e tyre, ndodhi një fatkeqësi e rëndë. Kur nazistët hynë në Gjirokastër, shumë njerëz u larguan për t’u ngjitur në “Kucullë”. Ndërkohë nazistët i qëlluan egërsisht me murtaja dhe midis shumë viktimave të këtij sulmi, mbeti i vrarë edhe shoku e miku im, Mufit Emiri.
Më kujtohet se të dy vëllezërit, ishin njerëz shumë të mirë, të dashur e të edukuar. Alizoti shquhej për një humor të hollë dhe thumbues. Në kohën që rrija e lexoja në librarinë e tij, shpesh dëgjoja të qeshura dhe gaze pa masë, ndoshta sepse Zotja shpotiste ndonjë vizitor që hynte në librari. Në vitet ’30-të, libraria e tij ishte një vend takimi për shumë njerëz, kryesisht intelektualë të qytetit.
Në vitin 1938, kur isha 17 vjeç, u largova nga Gjirokastra për të vazhduar gjimnazin në Tiranë. Vite më vonë, kur shkoja në qytetin e lindjes, tashmë burrë në moshë të pjekur, midis shumë të njohurve do të takoja në librarinë e tij edhe Alizotin. Libraria tani ndodhej në një vend tjetër, në rrugën që të çonte në sheshin e Çerçizit, në qafën e Pazarit. Atëhere më erdhi keq që libraria e fëmijërisë sime, nuk kishte mbetur më po ajo.
Takoheshim e bisedonim me mall, duke kujtuar kohën e shkuar, flisnim për librat e vjetër e të rinj, njerëzit dhe ngjarjet e qytetit. Shpesh, kur shoqëroja ndonjë shkrimtar apo profesor të huaj dhe kur udhëtonim për në Gjirokastër, do të kthehesha pak edhe tek Alizoti e, atje do i shpjegoja mikut të huaj, se ky person ka qenë librari i parë dhe i vetëm i këtij qyteti të bukur e kulturëdashës, dhe që është një personazh i mirënjohur në të gjithë qytetin.
Alizot Emiri ishte një njeri i respektuar në të gjithë Gjirokastrën dhe atë, ashtu si edhe familjen e tij, e njihte atje i madh e i vogël. Ishte një njeri i dashur e hokatar, me një humor të hollë e shpotitës që shpesh ne si fëmijë që ishim atëhere, duhej të lodhnim mendjen për të kuptuar se çfarë donte të thoshte. Ai ende kujtohet si një njeri i respektuar dhe një personazh i veçantë i jetës kulturore të qytetit të Gjirokastrës”./ Memorie.al
Tiranë, dhjetor 2010
Vijon numrin e ardhshëm
