Nga Mexhid YVEJSI, Gjakovë
Memorie.al / Hoxha Kadri Prishtina, ka qenë e do të mbetet një nga figurat e shquara kombëtare, shembulltyrë frymëzimi për çështjen shqiptare. Hoxha Kadriu, përveç se ishte besimtar, ka qenë dijetar, atdhetar, politikan, diplomat, publicist, jurist…! Ai lindi në vitin 1878, në vitin historik, kur u themelue “Lidhja e Prizrenit”, organizata politike-ushtarake, e cila e zgjoi vetëdijen kombëtare në të gjitha trojet shqiptare…! Mësimet fillestare i kreu në Prishtinë, në gjuhën turke, ndërsa ato të mesme në Shkup, në shkollën e njohur “Dar ul-Mualimin”.
Studimet i vazhdoi në Stamboll, në shkollën e quejtur “Dar-ut-Tedris”, që ishte Shkollë e Lartë Pedagogjike. Atëherë, menjëherë, u regjistrue në Medresenë e famshme “Fatih”, ku edhe aty diplomoi me rezultat të shkëlqyeshëm. Në vitin 1904, në moshën 26 vjeçare, Hoxha Kadri Prishtina, jo vetëm që ishte jurist, por ai tashmë kishte fitue titullin Myderriz (Profesor) dhe titullin Hoxha, (Dijetar).
Po në këtë vit, me 1904, Kadri Prishtina, duke qenë jurist, profesor e hoxhë, në moshën 26 vjeçare, u arrestue në Stamboll, ku edhe u burgos për veprimtari atdhetare…! Gjatë pesë vjetëve, sa ishte në burg, në Jedikule, ku vuanin dënimin edhe të burgosur tjerë politikë, Hoxha Kadriu u sëmur rëndë, aq rëndë sa iu desh të bënte premjen e këmbës mbi gju (amputimin)…! Hoxha Kadriu, edhe pse me një këmbë të amputuar, kurrë nuk është dorëzuar, e vazhdoi veprimtarinë e tij, që Shqipnija të bëhet e pavarur, e bashkueme e përparueme…!
Këtë e dëshmoi, kur në Shkodër, me 1915, e krijoi një komitet me emrin “Komiteti i Fshehtë”, kurse pas tri vjetësh, me një grup atdhetarësh e intelektualësh, kryesisht nga Kosova, e themeloi një organizatë politike, e cila do ta organizonte popullin shqiptar, në luftë për çlirim e bashkim kombëtar…!
Kështu, si fryt i kësaj veprimtarie, nën udhëheqjen e Hoxha Kadriut, me 1 Maj 1918, në Shkodër, u themelue Komiteti “Mbrojtja Kombëtare e Kosovës”.
Komiteti “Mbrojtja Kombëtare e Kosovës”, në përbërje të tij kishte Këshillin Qendror, ku bënin pjesë shtatë anëtarë, të cilët e zgjodhën kryetar Hoxha Kadri Prishtinën, nënkryetar Hysni Currin dhe sekretar Bedri Pejanin…!
Komiteti “Mbrojtja Kombëtare e Kosovës”, përveç degëve që kishte në gjithë Shqipninë, e kishte organin e vet, gazetën “Populli”, e cila botohej në Shkodër, nën drejtimin e mësuesit atdhetar, Salih Nivica. Në vitin 1919, për t’u ndihmuar kryengritësve,e Komiteti “Mbrojtja Kombëtare e Kosovës”, në udhëheqjen e Hoxha Kadriut, përgatiti programin e përgjithshëm të kryengritjes në Kosovës me këtë përmbajtje:
- Asnjë kryengritës nuk guxon t’i dëmtojë shkiet e vendit, veç atyre që qëndrojnë me armë në dorë, kundër qëllimit shqiptar.
- Asnjë kryengritës, nuk guxon të djegë shtëpia, të rrënojë kisha e gjëra të tjera.
- Plaçka është jasak (e ndaluar) e kryengritjes.
- Asnjë kryengritës, nuk guxon të bëjë ndonjë shëmtim mbi trupat e të vrarëve të armikut, as t’i zhvesh ata armiq, që vdesin a plagosen ose që zihen robër.
- Veprimi më i gjallë është kundër ushtrisë, xhandarmërisë, kundër komitëve të armikut, që kundërshtojnë me armë në dorë…!
- Një tradhtar që kundërshton luftën, krahas me armikun ose veç, është kundër qëllimit shqiptar, ka për t’u vrarë pa gjyq e pa afat, e kushdo që të jetë. Por, një tradhtar pa armë në dorë, ka për t’u gjykuar para gjyqit të kryengritjes (pas) e, ka për t’u dënuar mbas dokumentesh e, jo vetëm sipas thashethemeve të hallkut.
- Me të zbatuarit e jo me të çliruar të një katundi serb, shkiet e vendit, ashtu edhe çarshia, të ruhen me njerëz, besnikëria e kryengritjes të ndjekë armikun pa afat e, pa bjerrë asnjë dakik, nëpër qytet e nëpër katunde.
- Kot e pa nevojë, as gjaku i popullit tonë, as gjaku i popullit të armikut, s’ka pse të derdhet. Por aty ku është nevoja, një kryengritës nuk guxon të kursejë aspak gjakun e vet.
- Çka i përket këtyre, ka për t’u ruajtur me njerëz më besnikë e me të marrë vesh.
- Të vrarët shqiptarë s’kanë për t’u shti në dhe, derisa të vijë një komision i huaj. Mizoritë e bëra prej armikut, kanë për t’u shënuar dhe për t’iu dëftuar Evropës e Amerikës. (Dr. Limon Rushiti, “Lëvizja kaçake në Kosovë”, Prishtinë, 1981, f. 94 – 95).
Më 24 prill 1919, filluan të shpërndahen thirrjet për kryengritje. Në ato, pos tjerash, shkruhej: “Vëllazen, koha âsht tepër me rândësi…! S’kemi asnji minutë për të kapërcye në gjumë”. Dita e fillimit të kryengritjes u caktua dita e Shëngjergjit, më 6 maj 1919.
Sinjalin për fillimin e kryengritjes së përgjithshme në Kosovë, që më shumë do të njihet si Kryengritja e Llapushës, e dhanë Azem dhe Shotë Galica, në Radishevën legjendare. Edhe në qendrat e tjera të Kosovës, kishte filluar kryengritja në të njëjtën kohë. Në Llapushë, lufta kishte shpërthyer shumë ashpër. Atje udhëheqnin trimat e njohur Sadik Rama i Gjurgjevikut, Ramadan Shabani i Kijevës dhe Beqir Rexha i Kërnicës.
Kryengritja përfshiu tërë Kosovën. Numri i kryengritësve arriti në rreth 10.000 veta…! Në Kongresin e Lushnjës (27 -31 janar, 1920), ku iu vunë themelet e Shqipnisë, u zgjodh qeveria e re shqiptare, e dalë nga vendimet e kongresit që kryesohej nga kryeministri Sylejman Delvina, kurse Ministër i Drejtësisë, u zgjodh Hoxha Kadri Prishtina.
Në qeverinë e Kryeministrit Sylejman Delvina, përveç Ministrit të Drejtësisë, Hoxhës Kadri Prishtina, u zgjodhën edhe këta ministra: Ahmet Zogu, Ministër i Brendshëm, Mehmet Konica, Ministër i Punëve të Jashtëme, Ndoc Çoba, Ministër i Financave, Sotir Peci, Ministër i Arsimit, Ali Riza Kolonja, Ministër i Luftës, Eshref Frashëri, Drejtor i Përgjithshëm i Punëve Botore dhe Idhomene Kosturi, Drejtori Përgjithshëm i Postë-telegrafave…!
Hoxha Kadriu është zgjedhur disa herë përfaqësues i popullit, (deputet) në parlamentin shqiptar në Tiranë, kurse në Shkodër, ku punonte si avokat, e botonte revistën mujore me titullin “Udha e s’Vërtetës”, numri i parë i së cilës doli në dritë në muejin tetor të vitit 1923…!
Për veprimtarinë atdhetare të Hoxha Kadriut, janë shkrue shumë artikuj, punime, studime, janë organizue sesione shkencore, është shkruar në Historinë e Shqipërisë, në Fjalorin Encilopedik Shqiptar, në Fjalor Enciklopedik, (‘Toena’, Tiranë, 2002).
Është botuar edhe një monografi nga Eqber Skëndi, me titull:
“Hoxhë Kadriu (Kadri Prishtina), 1992, por askund nuk është shkrue për veprimtarinë e tij fetare, përveç nga studiuesi, Mr. Qemajl Morina, prof. në Fakultetin e Studimeve Islame në Prishtinë, i cili që në vitin 1997, në revistën “Dituria Islame”, revistë mujore, fetare, kulturore, shkencore, ka shkrue në disa vazhdime studimin me titull: “Idetë Islame të Hoxhë Kadriut, në revistën “Udha e s’Vërtetës”…!
Hoxha Kadriu ndrroi jetë me 20 janar 1925, në moshën 47 vjeçare, por la gjurmë të pashlyeshme për çështjen fetare-kombëtare. Duke marrë parasysh se Hoxhë Kadriu, mbeti invalid qysh i ri, si pasojë e burgut në Turqi, ai meriton të jetë shembulltyrë për shqiptarë, për Shqipni…! Memorie.al
