Pjesa e tetëmbëdhjete
Pjesë nga libri: ‘ALIZOT EMIRI – Njeriu, librári e gázet fisnike’
DY FJALË SI HYRJE
Memorie.al / Kur ne, fëmijët e Alizotit, tregonim në ambiente të gëzueshme shoqërore “historitë” e Zotes (Alizotit), na ka qëlluar të na pyesin shpeshherë: – “A i keni shkruar? Jo! Sa keq, do të humbasin…! Kush duhet ta bëjë”? Dhe jemi ndjerë gjithnjë e me shumë fajtorë. Në qoftë se duhej bërë, ne duhej ta bënim. Po a mund t’i shkruanim ne?! “Jo çdo njeri, që di shkrim e këndim, mund të shkruajë libra”, – thoshte Zotia, sa herë kalonte nëpër duar libra të dobët. Kur po bisedonim me njëri – tjetrin, ne fëmijët e Zotes, për këtë “detyrim”- për Librin, natyrshëm e ndjenim veten përballë paaftësisë për ta kryer. Nuk ishte punë për ne! Me “metrin” e Zotes, ne ishim të paaftë ta shkruanim këtë libër.
POLITIKË NË LIBRARI
FUKARALLËKU
Janë pa kuptim sot shumë biseda, që bëheshin me shqetësim në atë kohë. Ishin biseda të fukarallëkut. Në periudhë dimri, Gjirokastra ishte e ftohtë, me shumë lagështi dhe me ngrica. Binte shumë shi aty. Aq shumë sa thuhej se Gjirokastra për shira zinte vendin e parë në Shqipëri. Binin mbi 2000 mm. në vit. Nxihej nga retë midis maleve gjithë lugina e Drinos. Ndënë retë e rënda shtëpitë e vjetra, me çatitë me rrasa guri, mbi mure guri, ndanë kalldrëmeve të gurta.
Strehët e çative kullonin në rrëzë të mureve, e shpesh edhe brenda tyre, në tavanet e odave. Sikur të mos mjaftonte gjithë kjo lagështi, edhe borë binte shumë herë gjatë dimrit. Kur vazhdonin temperatura të ulëta, dëbora e rënë ngrinte. Ngrica në rrugët shumë të pjerrëta të Gjirokastrës bëhej mjaft shqetësuese dhe e rrezikshme për banorët.
Libraria ishte shumë e ftohtë. Nuk lejohej asnjë lloj ngrohje, nga ato që kish ajo kohë, as sobë me dru, as mangall me qymyr. Paraqisnin rrezikshmëri zjarri. Ndërkohë dera e librarisë qëndronte gjithmonë e hapur. Zotia rrinte i mbledhur në qoshen e librarisë, me këpucët e lagura. Fuste brenda këpucëve mantana, karton i prerë në formën e këmbës. Kartoni thithte shumicën e lagështisë. Kur vinte në shtëpi nxirreshin mantanat, thaheshin pranë zjarrit dhe rivendoseshin në këpucët e lagura. Këpucë kishim secili vetëm nga një palë, si të gjithë.
Hynin në librari njerëzit dhe i qanin hallin Alizotit për të ftohtit. E megjithatë gjenin ngushëllim, duke bërë krahasim me vende pune më të vështira, si shitësit e turshive, apo të djathit, që fusnin gjithë ditën duart në fuçi me shëllirë, kur temperaturat shkonin deri minus dhjetë – pesëmbëdhjetë gradë.
Dhe në këtë atmosferë shumë të ftohtë, kur hynin njerëz të lagur, duke u dridhur, Zotia hapte muhabet, që t’i ngrohte:
– “E di unë se çdo kjo qerrata kohë”!
– “Hë, mo Alizot”! – e pyesnin.
– “Do, që të kesh përpara një tepsi me mumuligë të përvëluar, me pak shëllirë përsipër…” – vazhdonte Zotia.
– “Edhe me nja di pika vaj ulliri”, – shtonte ndonjë nga të pranishmit, që uria e përgjithshme dhe të ftohtit e thërrisnin të merrte pjesë në përgatitjen e kësaj sofre imagjinare.
Ata dukej sikur po ngroheshin nga ideja se erdhi çasti të hanin mumuligën e përvëluar dhe të mbeteshin me gojën hapur, deri sa t’u ftohej ajo në gojë, para se ta kishin kullufitur…!
– “Pa le, sikur të kesh e ta shoqërosh edhe me një koqe qepë djegëse, që hem ta hash e, hem ta qash me lot atë të shkretë mumuligë”! – e përfundonte “propozimin” e tij Alizoti. Propozim i mirëpritur nga ata, që patën fatin të ndodhen në këtë gosti të rastit, ku nuk mungoi asnjë gjë, gjer te qepa djegëse dhe të qeshurat për ëndrrën e ngrohtë me sy hapur.
KUNGULLI
Kungulli ishte bërë aleati ynë. Ishte i lirë dhe shtyheshin vaktet me të. Sidomos kungulli dimëror. Me formën si dardhë të ndihmonte për ta çuar nga pazari në shtëpi. Nuk të rrëshqiste nga dora. Kungujt dimërorë i shikoje të varur në skarat prej hekuri të dritareve në shtëpitë e Gjirokastrës, në vend të vazove me lule.
Rastisi, që, duke çuar kunguj dimërorë në shtëpi, na kishin vënë re gratë e mëhallës. Tek sofati mbi rrugë, ndënë shtëpinë e Tusheve, shpesh dilnin gratë pasi kishin terezitur punët e shtëpisë. Merrnin me vete ndonjë punë dore dhe llafoseshin me njëra – tjetrën. Pozicioni i sofatit ishte i përshtatshëm për sehir. Dukej rruga që nga sheshi i Xhamisë së “Palortosë” deri tek sheshi i Zamos. Rruga është shumë e pjerrët dhe kalimtarët zbrisnin me terezi dhe ngjiteshin ngadalë. Pra, kishte kohë të bollshme, që gratë të shikonin dhe të analizonin kalimtarin.
Si Zotia dhe ne fëmijët, i përshëndesnim gjithmonë këto gra të mira e të qeshura të lagjes tonë.
“Jemi gjitonë të gjithë jetës”, – na thoshte Zotia. Familjet tona kishin njohje të hershme, kishin dashuri dhe respekt reciprok, kishin besim të plote tek njëra – tjetra. “Gjiton i gjithë jetës” ishte si një titull fisnikërie. Nuk quhej kushdo. Nuk mjaftonte thjesht afërsia e shtëpive. Gjitoni i gjithë jetës ishte provuar në halle të mëdha …. Tek shtëpia e xha Sitkiut, Sitki Tushes – gjitonit tonë, siç na tregonte Aneja – gjyshja, fshihej Mufiti, – vëllai i Zotes, i cili ndiqej nga regjimet e kohës.
Një ditë po ngjisnim me Zoten kalldrëmin e pjerrët të “Palortosë”. Ecnim kokë ulur, të detyruar dhe nga pesha e kungujve dimërorë, që po çonim në shtëpi. Kur u afruam ndënë sofatin e Tusheve, dëgjuam zëra. Ngritëm kokën e pamë gjitonët tona që po qeshnin. Njëra prej tyre, Vikua, pyeti tërë qesëndi:
– “Zote, keni tërë këto ditë që shpini kunguj dimërorë në shtëpi. Ç’do t’i bëni, apo vini zahirenë e dimrit”?!
Zotia ndaloi, si për t’u çlodhur, para se të jepte përgjigje, që të mos i mbahej fryma nga e përpjeta.
– “Aaah moj Viko, – psherëtiu Zotia -, më detyrove, po Juve do t’ua thom, se ju kam si motra! Mbase dhe s’e dini, po ne kungullin dimëror e përdorim për shumë qëllime, ndaj i marrim me shumicë”.
– “Uaa, po për ç’qëllime, mo Zote ziu. Veç birekut e qahive, ç’mund ta bësh kungull mavrinë”?! – u bënë kurioze gratë, që ishin nikoqire të mira dhe e dinin se me kungull vetëm gënjehej fukarallëku, reshteshin fëmijët.
– “Ne, – i tha Zotia – kungullin dimëror e ndajmë në dy pjesë. Ndajmë qafën e kungullit nga fundi i tij. Qafën e ngushtë të kungullit e përdorim si juve, për birek ose qahi. Ndërsa me pjesën e gjerë kemi punë … I marrim zëmrën pa e prerë lëkurën. Fundin e kungullit bosh e thajmë në diell”.
– “Po ç’e bëni fundin e kungullit me zëmër të hequr”? – nxituan gratë e lagjes të marrin vesh ndonjë gatim që s’e dinin, se deri atëherë ju kishin shkuar dëm celfat e kungullit.
– “Pasi thahet, ne, fundin e kungullit, e përdorim për oturak, kur ngrihemi natën, që mos thyejmë ndonjë këmbë a ndonjë dorë, gjersa të gjejmë qenefin (banjën) në fund të shtëpisë”.
Gratë ia plasën gazit dhe u ngritën e ikën nga sofati, ku qenë ulur, duke thirrur:
– “Të rraftë pika, more Zote, me gjithë kungull e me gjithë marifetet e tua”!
BUTI ME DJATHË
Dhe “faleshin” njerëzit në dyqanet e bulmetit, apo ato të ushqimores, pothuajse çdo ditë. Mbanin radhë të gjata, derisa të arrinin të blinin racionin e planifikuar. Djathin e blinte vete Zotia, ngaqë ja zgjidhte Sadik Koçi, shitësi i bulmetit. Kur qëllonte që të kishte shumë njerëz në radhë, nuk qëndronte të humbiste kohë. Hynte brenda në dyqanin e bulmetit, përshëndetej me Sadikun dhe i thoshte me “seriozitet”:
– “Ki kujdes, rrotulloma një çikë atë butin tim (fuçinë) të djathit, se mos më vejë kripa në fund”!
– “Mos ki merak, se sot e kam rrotulluar”! – i përgjigjej Sadiku.
Largohej Zotia i qetë. Njerëzit bëheshin kuriozë. Ata që s’e njihnin e pyesnin.
– “Ç’është ky but”?!!!
– “Unë djathin e marr një herë në vit, – sqaronte Zotia -, e marr me bute, por ja lë Sadikut, se nuk i bëjmë dot hyzmet në shtëpi, dhe vijmë e marrim pak nga pak”.
Shumë njerëz qeshnin. Kish nga ata që habiteshin. Kish dhe ndonjë që e quante padrejtësi, që nuk i falej Alizotit. Me të gjithë kënaqej dhe i kënaqte Alizoti.
LIBRI I PËRSHTYPJEVE
I shërbyen shumë keq në restorant! Ishte duke udhëtuar me autobusin e linjës Tiranë – Gjirokastër. Restorantet ishin shtetërore. Pasagjerët e autobusëve të linjave inter-urbane ishin klientë kalimtarë dhe nuk u kushtohej vëmendje, po të mos kishe ndonjë të njohur në stafin e restorantit. Ashtu i mërzitur dhe i nevrikosur, u ngrit, shkoi te banaku dhe kërkoi “Librin e Përshtypjeve”, që ishte një fletore, të cilën shteti e linte në këto lokale, në mënyrë që populli të bënte vërejtje, apo ankesa për personelin.
Ia dha librin e përshtypjeve banakieri. Alizoti shkoi në tavolinë dhe shpejt e shpejt shkruajti ç’kishte në mendje, ashtu i nevrikosur siç ishte. Ndërkohë tek banaku mbërriti edhe përgjegjësi i lokalit dhe po e shikonin me inat Zoten, që nuk e njihnin se sa të hidhur e kishte penën kur revoltohej. Mbaroi se shkruari dhe thirri kamerierin, i cili erdhi, e rrëmbeu librin e përshtypjeve dhe e çoi tek banaku. Përgjegjësi e hapi me nxitim, e lexoi dhe, e dërgoi vrap kamerierin në tavolinë.
– “Ç’dëshironi nga përgjegjësi i lokalit – i tha kamerieri gjithë përzemërsi”, e ndërsa Zotia po hezitonte, kamerieri vazhdoi:
– “Do porositësh se s’bën, se i mbetet qejfi përgjegjësit, s’e pandehëm, po qenkeni burra të mirë. Jua bëftë Zoti hallall…”!
Shokët e Zotes në tavolinë s’po kuptonin ç’kish ndodhur. Ata e morën vesh nga Zotia, që i kishte telendisur tek libri i përshtypjeve dhe po rrinin gojëhapur para respektit të papritur, të ardhur nga personeli i lokalit.
Duke ngrënë ëmbëlsirë, ata u njohën me tekstin, që kish shkruar Zotia:
“Jemi të mrekulluar nga shërbimi i shkëlqyer i personelit të këtij restoranti. Shprehim vlerësimet tona më të larta. Ju lumtë”!
RESTORANTI PA UJË
– “Kamarjer të lutem një gotë ujë”! – ju drejtua Zotia në restorant.
Uji merrej direkt në çezmë. Nuk kishin dalë ujërat e paketuara, bile në atë kohë dukej marrëzi, po të thoshe se do të vijë uji me bidonë. Kamerieri nuk po arrinte t’u shërbente dot gjithë klientëve, që u futën njëherazi nga autobusi në restorant, dhe po vononte të plotësonte kërkesat për ujë të tyre.
Po mbaronin së ngrëni dhe gotat me ujë nuk u sollën në tavolinë.
E thirri përsëri Zotia kamerierin. Ai erdhi se do të merrte lekët.
Zotia ju drejtua me pamje dashamirëse dhe i bëri një pyetje?
– “Kamarjer, të lutem, a ke dijeni ti…”?
– “Për çfarë”? – i tha kamerieri gjithë kuriozitet.
– “Ku varrosen në qytetin tuaj, ata që mbyten për një pikë ujë në restorant”?
TË MBYLL NJË VRIMË
Ishte shumë i uritur kur u futën në restorantin, tek i cili ndaloi autobusi Gjirokastër – Tiranë, në kohën e drekës. Nuk ishte bërë akoma rruga nga Ballshi. Kalohej nga Tepelena nën Salari, në Sevaster, në Kotë, Babicë e në Vlorë, nëpër një rrugë malore, të ndërtuar nga ushtria italiane në vitet 1916 – 1918, e paasfaltuar, tërë pluhur, që zgjaste rreth gjashtë orë.
Sikur të mos mjaftonte kjo, shoferi nuk i qëndroi në Vlorë, por i ndaloi për të ngrënë drekë në Fier. U ulën, porositën, s’kishte kohë për t’u menduar. Koha e qëndrimit të autobusit ishte e kufizuar.
Erdhi kamerjeri me stivën me pjata në dy duart, dhe plotësoi dy tavolina njëherësh. Sekush uli kokën mbi pjatën e vet.
Zotia u ndje shumë i zhgënjyer nga ajo që po shihte në pjatën e tij. Iu kujtua ajo shprehja: “Sa një gocile (glasë) pule”. Mbas gjithë asaj lodhjeje dhe urie, ja dhe një fat i keq në restorant. Ishte vërtet punë fati, se nuk gjeje dot as të drejtën, s’kishe ku ankoheshe, plus që nuk kishe as kohë për ankesë. Pa instinktivisht orën. Autobusi do nisej për Tiranë mbas gjysmë ore. Ta hante apo të mos e hante?! Edhe po ta hante, fukarallëku nuk do të ndryshonte asgjë. Vendosi! I dha vetes një pamje të qetë dhe thirri:
– “Kamarjer, të lutem, ka mundësi”? – Kamerieri sapo kish shërbyer në tavolinën tjetër.
– “Urdhëroni”! – tha në moment kamerieri dhe u kthye nga klienti që e thirri. U ngrys i tëri, sapo pa pjatën e pa filluar prej tij, ku binte menjëherë në sy, se nuk kish as gjysmë racioni. Qëndroi mbi tavolinë gjithë inat dhe po bëhej gati për t’u përballur.
– “Do të të lutesha shumë të më japësh një ndihmë të vogël”! – iu drejtua Zotia mjaft i qetë dhe me zë lutës.
– “Si urdhëron, si mund t’ju ndihmoj”? – e pyeti i gatshëm kamerieri, që u çlirua nga tensioni. Ishte ngrysur kot! Klienti as e kish në mend të ankohej. Dukej mjaft i sjellshëm.
– “Unë do ta mbaj kokën kështu, – i tha Zotia dhe e uli kokën, duke e rrotulluar pak atë mbi tavolinë, për ta nxjerrë veshin lart, në pozicion horizontal – dhe ti të ma hedhësh gjellën, me një lugë kafeje, në vrimë të veshit. Do më bësh një nder të madh, se kështu, të paktën, e di që e zë një vrimë! Hë, mos përto, se s’kemi as kohë”!
Kamerieri nuk e mbajti dot gazin, rrëmbeu pjatën dhe shkoi drejt e tek sporteli i kuzhinës. Mbas pak u kthye me pjatën plot, kurse në sportel u shfaq koka e kuzhinierit, që qeshte me të madhe dhe ndiqte me sy kamerierin se kujt do t’ja çonte pjatën e mbushur dingas./ Memorie.al
Vijon numrin e ardhshëm
